Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi)

Sửa đổi quy định về điều kiện, trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản để đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận nhấn mạnh sự cần thiết xây dựng luật trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi). Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008 được Quốc hội khóa XII ban hành với mục tiêu bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư đối với tài sản thuộc quyền sở hữu, quyền sử dụng của mình, tạo môi trường thuận lợi, ổn định để thu hút đầu tư trong và ngoài nước; đồng thời, tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước có thể kịp thời huy động nguồn lực về tài sản trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh và vì lợi ích quốc gia mà các biện pháp huy động khác không đáp ứng được.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành Phiên họp

Qua 18 năm triển khai thực hiện Luật, đến nay mới phát sinh tình huống phải áp dụng biện pháp trưng dụng tại 8 địa phương để cách ly người nhiễm và nghi nhiễm COVID trong đại dịch COVID-19, chưa phải áp dụng biện pháp trưng mua. Điều này thể hiện khả năng và tiềm lực của quốc gia đã được tăng cường đáng kể, sự đoàn kết, chung sức, đồng lòng của doanh nghiệp và người dân với Nhà nước trong các tình huống khẩn cấp, cấp bách đã được khẳng định, quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu tài sản được đảm bảo.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ Tài chính nêu rõ, trong bối cảnh hiện nay, trong kỷ nguyên toàn cầu hóa, các mối đe dọa chuyển dịch từ an ninh truyền thống sang an ninh phi truyền thống, phạm vi bảo vệ được mở rộng sang các vấn đề về biến đổi khí hậu, dịch bệnh, khủng bố, tội phạm mạng; thiên tai, dịch bệnh diễn biến phức tạp, khó lường; để chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa các nguy cơ có thể xảy ra và bảo đảm nguồn lực về tài sản cho Nhà nước để kịp thời ứng phó với các tình huống cấp thiết cũng như thể hiện sự cam kết mạnh mẽ của Nhà nước đối với quyền sở hữu, quyền sử dụng hợp pháp tài sản của các nhà đầu tư và công dân, việc hoàn thiện các quy định về trưng mua, trưng dụng tài sản là yêu cầu được đặt ra.

 Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi)

Căn cứ Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Chính phủ, Bộ Tài chính đã thực hiện đầy đủ quy trình xây dựng Luật. Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 225/NQ-CP ngày 12 tháng 8 năm 2026 thông qua 5 chính sách của Luật, tổ chức xây dựng dự thảo Luật, lấy ý kiến của các tổ chức, cá nhân có liên quan, ý kiến phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp và tiếp thu, giải trình đầy đủ các ý kiến góp ý để hoàn thiện về hồ sơ Luật.

Dự án Luật đã được tiếp tục kế thừa mục tiêu của Luật năm 2008 và bám sát nội dung 5 chính sách đã được Chính phủ thông qua. Theo đó, dự thảo Luật giữ nguyên 2 điều, sửa đổi, bổ sung 24 điều, bổ sung 3 điều, lược bỏ 13 điều của Luật năm 2008; quy định cụ thể về thủ tục, bàn giao, tiếp nhận và bồi thường để giao Chính phủ quy định đảm bảo tính linh hoạt trong điều hành.

Các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Phiên họp

Cụ thể, sửa đổi phạm vi điều chỉnh của Luật theo hướng loại trừ việc trưng dụng đất, khu vực biển đã giao để thực hiện hoạt động lấn biển được thực hiện theo quy định của pháp luật về đất đai để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với Luật Đất đai. Sửa đổi, hoàn thiện quy định về điều kiện, trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản để đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật có liên quan và bảo đảm nguyên tắc việc trưng mua, trưng dụng tài sản chỉ được thực hiện trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc vì lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai theo luật định...

Đồng thời, sửa đổi quy định về loại tài sản trưng mua, trưng dụng theo hướng không áp dụng trưng mua đối với hàng dự trữ quốc gia, tài sản công; thu hẹp loại tài sản trưng mua, chỉ thực hiện trưng mua đối với tài sản thực sự cần chuyển quyền sở hữu cho Nhà nước; mở rộng loại tài sản trưng dụng để ứng phó linh hoạt tình huống khẩn cấp.

Các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Phiên họp

Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cho biết, dự thảo Luật cũng sửa đổi quy định về xác định giá trưng mua tài sản, bồi thường khi trưng dụng tài sản để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người có tài sản trưng mua, trưng dụng. Bên cạnh đó, bổ sung quy định công khai trách nhiệm giải trình và giám sát khi trưng mua, trưng dụng tài sản để đảm bảo tính công khai, minh bạch, kiểm soát quyền lực khi đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; đồng thời, bổ sung cơ chế xem xét miễn, giảm trách nhiệm cho người ra quyết định và người trực tiếp tổ chức thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản để đảm bảo cho cán bộ dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung.

Ngoài ra, cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính và phân cấp, phân quyền, sửa đổi quy định để cắt giảm thời gian thanh toán để trưng mua, ấn định rõ thời gian bồi thường, đẩy mạnh phân cấp cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định trưng mua, trưng dụng trong một số trường hợp và cho phép người có thẩm quyền được ủy quyền, phân công cấp phó ký thay để đáp ứng tính kịp thời khi tình huống cấp bách xảy ra mà cấp Trung ương, cấp tỉnh không tiếp cận được hoặc người có thẩm quyền đi công tác, vắng mặt.

Tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản

Nêu quan điểm thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu nêu rõ, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản và nhận thấy nội dung của dự thảo Luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, cơ bản bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật.

 Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ dự án Luật

Bên cạnh đó, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, cân nhắc các nội dung cần phải được quy định ngay trong Luật mà không giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm minh bạch, rõ ràng trong thực hiện quyền, nghĩa vụ của các chủ thể và để thực hiện đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Kết luận số 09-KL/TW là “Các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ giữa cơ quan nhà nước với cá nhân, tổ chức (quy phạm pháp luật công) được thiết kế cụ thể, chặt chẽ, minh bạch...”.

Đồng thời, đề nghị tiếp tục rà soát các quy định của dự thảo Luật với các quy định của Bộ luật Dân sự, Pháp lệnh về quyền ưu đãi, miễn trừ dành cho cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự và cơ quan đại diện của tổ chức quốc tế tại Việt Nam và các luật, dự thảo luật có liên quan, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Hồ sơ dự án Luật đã được Chính phủ chuẩn bị bảo đảm đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đủ điều kiện trình UBTVQH xem xét, cho ý kiến.

Các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Phiên họp

Về mối quan hệ giữa dự thảo Luật với các luật có liên quan, đa số ý kiến trong Thường trực UBPLTP tán thành với quy định của dự thảo Luật để bảo đảm tính linh hoạt, thích ứng nhanh với biến động của thực tiễn. Tuy nhiên, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, bổ sung vào dự thảo Luật quy định về nguyên tắc trong việc xác định mối quan hệ giữa Luật này với các luật khác có liên quan để bảo đảm thống nhất với quy định của Luật này; đồng thời, xác định rõ phạm vi, lĩnh vực được dẫn chiếu đến quy định của luật khác và bổ sung quy định yêu cầu bảo đảm quyền lợi không thấp hơn các nguyên tắc, điều kiện và mức bảo đảm được quy định tại Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản.

Về chính sách trưng mua, trưng dụng tài sản, khoản 4 Điều 4 của dự thảo Luật quy định “Người ra quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản và người trực tiếp tổ chức thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản được xem xét miễn, giảm trách nhiệm...". Nhiều ý kiến trong Thường trực UBPLTP đề nghị cân nhắc không quy định nội dung nêu trên tại dự thảo Luật vì lý do sau:

(i) thực tiễn thi hành Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008 cho thấy chưa phát sinh việc trưng mua tài sản, đối với trưng dụng tài sản thì mới có 09 địa phương áp dụng và chưa có vi phạm pháp luật nào phải xem xét trách nhiệm của người ra quyết định và người trực tiếp tổ chức thực hiện; (ii) nội hàm “trách nhiệm” được xem xét miễn, giảm còn chung chung, chưa quy định rõ là trách nhiệm gì và có thể phát sinh cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng.

Một số ý kiến tán thành quy định của dự thảo Luật nhằm bảo vệ người thực thi công vụ dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung vì các quyết định này được ban hành trong tình huống cấp bách, khẩn trương không thể có nhiều thời gian xem xét, đánh giá trước khi quyết định. Tuy nhiên, đề nghị làm rõ về phạm vi, loại trách nhiệm được xem xét miễn, giảm; mối quan hệ với pháp luật có liên quan.

Làm rõ hơn thứ tự áp dụng giữa trưng dụng tài sản và các biện pháp huy động bắt buộc theo quy định của pháp luật

Về điều kiện trưng mua, trưng dụng tài sản, điểm b khoản 1 Điều 6 của dự thảo Luật quy định việc trưng mua, trưng dụng tài sản trong trường hợp đã áp dụng các biện pháp huy động tự nguyện. Theo quy định của Luật hiện hành, việc trưng mua, trưng dụng tài sản chỉ được thực hiện khi các biện pháp huy động khác không thực hiện được. Vì vậy, đề nghị làm rõ hơn thứ tự áp dụng giữa trưng dụng tài sản và các biện pháp huy động bắt buộc theo quy định của pháp luật có liên quan.

Quang cảnh Phiên họp

Đối với tài sản thuộc đối tượng trưng dụng, Điều 22 của dự thảo Luật bổ sung nhóm tài sản trưng dụng là cơ sở hạ tầng viễn thông, cơ sở hạ tầng thông tin, hạ tầng số và tài sản số. Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nhấn mạnh, đây là nhóm tài sản chưa từng được trưng dụng tại Việt Nam, vì vậy, đề nghị tiếp tục đánh giá kỹ, cân nhắc phạm vi áp dụng phù hợp với đặc tính kỹ thuật của từng loại tài sản; bổ sung cơ chế bảo đảm an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên thứ ba khi hạ tầng bị trưng dụng, hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến môi trường đầu tư, kinh doanh.

Về thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, Thường trực UBPLTP cơ bản tán thành với việc phân quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã. Tuy nhiên, điểm c khoản 1 Điều 23 giới hạn thẩm quyền trưng dụng của Chủ tịch UBND cấp xã (không áp dụng đối với tài sản có phạm vi trên địa bàn từ 02 xã trở lên và tài sản quy định tại khoản 3, khoản 4 Điều 22); điểm c khoản 1 Điều 16 lại giao thẩm quyền quyết định trưng mua tài sản cho Chủ tịch UBND cấp xã mà không kèm theo bất kỳ giới hạn nào về loại tài sản, giá trị tài sản hoặc phạm vi địa bàn. Đề nghị rà soát, bảo đảm sự thống nhất hơn giữa Điều 16 và Điều 23.

Liên quan đến quy định tên Bộ, cơ quan ngang Bộ trong Luật, Thường trực UBPLTP nhận thấy dự thảo Luật không quy định cụ thể trách nhiệm của các Bộ (các điều 10, 16, 23). Đề nghị cân nhắc về sự cần thiết quy định ngay trong dự thảo Luật tên Bộ chịu trách nhiệm giúp Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về trưng mua, trưng dụng tài sản; tên các Bộ có thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản, bảo đảm thực hiện yêu cầu của UBTVQH được nêu tại Công văn số 229/UBTVQH16.