Sửa Luật đầu tư, Luật doanh nghiệp để tăng hiệu quả thu hút và sử dụng FDI

Tại Hội thảo, ông Đỗ Nhất Hoàng - Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (thuộc Bộ KH&ĐT) đã chỉ ra nhiều bất cập, hạn chế trong việc thu hút, sử dụng vốn FDI, đó là hệ thống pháp luật, chính sách chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu các quy định, hướng dẫn cụ thể về việc áp dụng cam kết WTO và các điều kiện đầu tư. Một số quy định hiện hành chưa phù hợp: chính sách ưu đãi đầu tư, vấn đề lao động và quản lý lao động nước ngoài, quy định về mua bán và sáp nhập doanh nghiệp chưa rõ ràng, khó thực hiện. Bên cạnh đó, chính sách về công nghiệp hỗ trợ chưa đủ hấp dẫn; cơ chế giải quyết tranh chấp chưa rõ ràng. Ngoài ra, còn những bất cập về công nghệ và chuyển giao công nghệ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ,… Theo ông Đỗ Nhất Hoàng, để nâng cao năng lực cạnh tranh trong việc thu hút FDI, Việt Nam cần phải tiếp tục cải cách mạnh mẽ hơn về thủ tục hành chính. Đi đôi với đó là cải thiện cơ sở hạ tầng, phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, điều chỉnh quy định về công nghệ và chuyển giao công nghệ, nâng cao hiệu quả công tác thực thi pháp luật. 

Theo GS.TSKH Nguyễn Mại, việc sửa đổi, bổ sung Luật đầu tư và Luật doanh nghiệp phải đặt trong bối cảnh nền kinh tế nước ta tuy đã có dấu hiệu phục hồi nhưng tốc độ tăng trưởng vẫn sụt giảm so với mức bình quân 7% - 7,5% đã đạt được và so với tiềm năng có thể khai thác. Vì vậy cần phải tạo ra một số đột phá theo yêu cầu cải cách thể chế để khắc phục được những khiếm khuyết hiện tại, tạo tiền đề phát triển kinh tế với tốc độ nhanh và bền vững hơn. Ông Nguyễn Mại chỉ ra rằng, Luật đầu tư và Luật doanh nghiệp theo nguyên tắc  “Doanh nghiệp được kinh doanh tất cả ngành nghề mà pháp luật không cấm hoặc không hạn chế”. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là vận dụng nguyên tắc này như thế nào trong việc quy định một số điều khoản có liên quan đến đầu tư và kinh doanh để thuận lợi cho doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm hiệu năng quản lý nhà nước.

 Những dự án FDI đầu tư vào Việt Nam đa phần là nhỏ, những dự án từ 100 - 500 triệu USD chỉ chiếm 1,51%, từ 500 triệu đến 1 tỷ USD chỉ chiếm 0,19% và trên 1 tỷ USD chiếm 0,2% so với tổng số dự án.

 Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ KH&ĐT Đặng Huy Đông hoan nghênh các ý kiến đóng góp thiết thực và mang tính xây dựng, cũng như những đề xuất sửa đổi, bổ sung mang tính khả thi nhằm đưa các đạo luật mới đi vào cuộc sống. Từ đó tạo ra những bước chuyển biến mạnh mẽ trong hoạt động thu hút và quản lý đầu tư nước ngoài, tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư, doanh nghiệp tiếp cận thị trường và mở rộng hoạt động làm ăn chính đáng tại Việt Nam. “Các ý kiến đóng góp của đại biểu trong Hội thảo sẽ được các Ban soạn thảo Luật đầu tư và Luật doanh nghiệp (sửa đổi) tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu vào các dự thảo luật để trình Chính phủ và Quốc hội” - Thứ trưởng Đặng Huy Đông nhấn mạnh. 

Trên thực tế, sau giai đoạn hứng khởi khi Việt Nam mới gia nhập WTO, dòng vốn FDI có xu hướng chững lại trong mấy năm gần đây và mới chỉ có dấu hiệu phục hồi từ năm 2013. Cụ thể, năm 2011 vốn FDI đăng ký vào Việt Nam chỉ đạt gần 15,6 tỷ USD, giảm 21,6% so với năm 2010; tuy nhiên lượng vốn giải ngân vẫn được duy trì ở mức 11 tỷ USD, ngang bằng với năm 2010. Đến năm 2012, lượng vốn đăng ký tuy có tăng 4,8%, đạt 16,35 tỷ USD, song lượng vốn giải ngân lại sụt giảm nhẹ, chỉ đạt 10,46% tỷ USD. Năm 2013 lượng vốn đăng ký lên tới 22,35 tỷ USD, tăng 36,7% so với năm 2012; vốn giải ngân cũng tăng 9,9%, đạt 11,5 tỷ USD. Theo các chuyên gia, sự hồi phục này là chưa bền vững và tốc độ tăng trưởng trong việc thu hút FDI của Việt Nam vẫn kém xa nhiều quốc gia trong khu vực.  

Tại Hội thảo, các đại biểu cũng ghi nhận sự cải thiện thông thoáng, minh bạch hơn từ hai dự thảo luật nói trên. Tuy nhiên, nhiều ý kiến vẫn cho rằng các quy định của Luật đầu tư và Luật doanh nghiệp (sửa đổi) phải có các quy định cụ thể hơn để khuyến khích đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực công nghệ cao và tăng cường chuyển giao công nghệ, tạo sức lan tỏa lớn hơn đối với nền kinh tế, cũng như có các chế tài mạnh mẽ để đảm bảo pháp luật được thực thi hiệu quả.