Sửa Luật Bưu chính: Tạo cơ sở pháp lý để bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và nền kinh tế số

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành nội dung thảo luận

Trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, sau hơn 15 năm thi hành Luật Bưu chính năm 2010, lĩnh vực này đã có bước phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, Luật Bưu chính năm 2010 cũng đã bộc lộ một số bất cập, hạn chế, không còn phù hợp, chưa theo kịp sự phát triển của lĩnh vực bưu chính trong thực tiễn. Do đó, việc sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính là rất cấp thiết trong bối cảnh hiện nay, nhằm khắc phục những bất cập, hạn chế của luật cũ, tạo cơ sở pháp lý để bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và của nền kinh tế số.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trình bày Tờ trình

Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) gồm 8 chương, 51 điều. Dự thảo được xây dựng dựa trên quan điểm xác định bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và của nền kinh tế số, đặc biệt là của thương mại điện tử; mở rộng hệ sinh thái dịch vụ, mở rộng không gian hoạt động mới; thúc đẩy phát triển Chính phủ số, xã hội số. Dịch vụ bưu chính trở thành một trong các dịch vụ thiết yếu của xã hội. Công tác quản lý nhà nước về bưu chính được đổi mới, theo kịp với thực tiễn phát triển của lĩnh vực; minh bạch, đơn giản hoá thủ tục hành chính nhằm tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp bưu chính.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định và Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên tại Phiên họp

Theo Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành dự án Luật như Tờ trình của Chính phủ. Nội dung của dự thảo Luật cơ bản bám sát và thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng trong giai đoạn hiện nay; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, tương thích với một số luật chuyên ngành có liên quan đến lĩnh vực bưu chính vừa được ban hành.

Tuy nhiên, đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát các quy định tại dự thảo Luật để bảo đảm tương thích, cập nhật, nội luật hóa các nội dung liên quan của các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; bảo đảm sự phù hợp với các quy định pháp luật về ngân sách nhà nước, về dữ liệu, về dân sự, về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời tiến hành rà soát với các dự án Luật cũng đang trong quá trình xây dựng, trình Quốc hội xem xét, thông qua như: Luật An ninh dữ liệu, Luật Định danh và xác thực điện tử, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật

Đối với một số nội dung cụ thể, về thành phần mạng bưu chính, Thường trực Ủy ban KH,CN&MT đề nghị nghiên cứu, hoàn thiện quy định về mạng bưu chính; làm rõ căn cứ xác định các thành phần của mạng bưu chính là dựa trên chức năng sử dụng hay hạ tầng vật lý; làm rõ nội hàm, tính chất của từng thành phần mạng bưu chính bảo đảm phù hợp với thực tiễn và có khả năng phân biệt với các chủ thể có cùng công năng, tính chất thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật khác.

Về kinh doanh dịch vụ bưu chính, phân loại doanh nghiệp và điều kiện kinh doanh dịch vụ bưu chính (Điều 11, 12), Thường trực Ủy ban nhận thấy, việc phân loại doanh nghiệp bưu chính là chính sách mới, có tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp. Do đó, đề nghị bổ sung đánh giá về sự cần thiết và tác động của việc phân loại này đến môi trường đầu tư, kinh doanh, hoạt động của doanh nghiệp, tránh trường hợp làm phát sinh thêm điều kiện đầu tư, kinh doanh và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Về dịch vụ bưu chính công ích (Điều 27), để bảo đảm chất lượng dịch vụ đặc thù này, phù hợp với trách nhiệm của doanh nghiệp bưu chính được chỉ định, Ủy ban đề nghị bổ sung một khoản quy định về nguyên tắc, phương thức và nguồn bù đắp chi phí và tiêu chuẩn dịch vụ bưu chính công ích ngay trong Điều 33 dự thảo Luật và giao Chính phủ quy định để bảo đảm phát triển.

Về bưu chính số, phát triển bưu chính theo hướng xanh và bảo đảm an toàn, an ninh trong hoạt động bưu chính, Dự thảo Luật quy định nội dung phát triển bưu chính theo hướng xanh tại khoản 8 Điều 4 nhưng không quy định nội dung này trong các chương của dự thảo Luật. Do đó, đề nghị quy định bổ sung trách nhiệm của doanh nghiệp bưu chính khi đăng ký hoạt động phải có: Phương án, biện pháp sử dụng bao bì đóng gói thân thiện với môi trường và kế hoạch quản lý chất thải phát sinh; việc thực hiện lộ trình giảm thiểu rác thải nhựa sử dụng một lần trong đóng gói…

Sửa đổi Luật Bưu chính: Chuyển từ tư duy quản lý truyền thống sang kiến tạo phát triển

Phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Bưu chính đang đứng trước bước ngoặt quan trọng, chuyển mạnh từ tư duy quản lý truyền thống sang kiến tạo phát triển để đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới.

Cho ý kiến đối với các nội dung cụ thể của dự thảo Luật, về phân định ranh giới quản lý giữa bưu chính, vận tải, logistics. Trước sự bùng nổ của thương mại điện tử, ranh giới giữa dịch vụ bưu chính và dịch vụ vận tải (như tài xế công nghệ, gửi hàng xe khách…) đang trở nên mong manh. Do đó, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, dự thảo Luật không nên coi mọi hoạt động vận chuyển là bưu chính để áp đặt giấy phép, gây khó khăn cho doanh nghiệp. Tiêu chí quản lý phải dựa trên khái niệm "mạng bưu chính" thay vì "hành vi vận chuyển". Cần làm rõ tiêu chí phân biệt trong dự thảo Luật, chỉ những dịch vụ có quy trình thu gom, chia chọn, phân loại qua trung tâm khai thác và phát theo địa chỉ mới thuộc phạm vi điều chỉnh của luật này.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp

Ngoài ra, Chủ tịch Quốc hội cho biết, Dự thảo Luật ghi nhận bước tiến lớn khi phân loại doanh nghiệp thành hai nhóm: có vận hành mạng và không vận hành mạng. Đồng thời chuyển dịch từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Về nội dung này, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cần đơn giản hóa thủ tục, nhóm doanh nghiệp không vận hành mạng (đại lý, kết nối) cần được chuyển hoàn toàn sang hình thức thông báo hoạt động trực tuyến, giải quyết nhanh trong vòng nửa ngày đến một ngày. Đồng thời, Luật hóa nghĩa vụ kết nối dữ liệu sản lượng và trạng thái bưu gửi theo thời gian thực về hệ thống của cơ quan quản lý để thực hiện hậu kiểm bằng công nghệ.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Để đảm bảo bình đẳng cạnh tranh, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, cần tách bạch tài chính, phải hạch toán độc lập, rõ ràng giữa dịch vụ bưu chính công ích (do Nhà nước đặt hàng, trợ giá) và mảng bưu chính thương mại cạnh tranh. Tuyệt đối không để xảy ra tình trạng "bù chéo" nhằm cạnh tranh không lành mạnh. Đồng thời, cần xã hội hoá hạ tầng công cộng, khuyến khích các doanh nghiệp tư nhân cùng tiếp cận và sử dụng chung hạ tầng bưu chính công cộng (như hệ thống tủ phát hành thông minh) để tối ưu hóa chi phí xã hội.

Về luật hoá bưu chính xanh, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, Dự thảo Luật cần quy định rõ vấn đề này và phải đảm bảo tương thích với các điều ước, thông lệ quốc tế cũng như tính đồng bộ, thống nhất với các luật liên quan như Luật Thương mại, Luật Đường bộ, Luật Hải quan và Luật Chuyển đổi số.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Chủ tịch Quốc hội cho biết, nếu công tác hoàn thiện hồ sơ dự án Luật và thẩm tra được thực hiện tốt, dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) có thể được trình Quốc hội xem xét, thông qua ngay tại Kỳ họp không thường lệ tới đây theo quy trình rút gọn thay vì tại Kỳ họp thứ 2 như dự kiến. Việc này nhằm giảm áp lực cho Kỳ họp thứ 2 và sớm đưa các chính sách mới vào thực tiễn.

Đột phá trong quản lý nhưng không gây áp lực cho doanh nghiệp

Tiếp tục cho ý kiến vào dự thảo Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho rằng, cơ quan soạn thảo cần phải làm rõ các khái niệm cốt lõi để tránh gây khó khăn cho doanh nghiệp khi áp dụng.

Một trong những điểm đáng lưu ý là dự thảo đã mở rộng khái niệm dịch vụ bưu chính, bao gồm cả các khâu: lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói và hoàn trả...Tuy nhiên, Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu đưa ra cảnh báo, các hoạt động này đang có tính chất tương đồng với dịch vụ logistics và vận tải vốn đã được quy định trong Luật Thương mại, Luật Thương mại điện tử và Luật Đường bộ. Do đó, để thuận lợi cho việc áp dụng, đại biểu đề nghị, cần làm rõ nội hàm, tiếp tục nghiên cứu kỹ để phân định rõ các khái niệm "dịch vụ bưu chính", "mạng bưu chính" và "tiêu chí xác định hoạt động bưu chính". Rà soát kỹ để đảm bảo tính thống nhất, tránh chồng chéo với các quy định pháp luật có liên quan như: quy định bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo và Bộ luật Dân sự…

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho ý kiến

Bày tỏ quan điểm đồng tình với việc phân loại doanh nghiệp bưu chính thành hai nhóm: doanh nghiệp vận hành mạng bưu chính và không vận hành mạng bưu chính. Tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và tư pháp đề nghị cơ quan soạn thảo cần đánh giá tác động đầy đủ để đảm bảo không làm phát sinh thêm điều kiện kinh doanh, chi phí tuân thủ, tạo gánh nặng cho môi trường đầu tư.

Về thủ tục hành chính tại Điều 14, đại biểu kiến nghị, cần tối giản hồ sơ, lược bỏ những quy định quá chi tiết về trình tự, thủ tục đăng ký cung cấp dịch vụ. Đồng thời, luật chỉ nên giữ lại các quy định mang tính nguyên tắc, giao Chính phủ quy định chi tiết để phù hợp với thực tiễn quản lý.

Đối với chính sách quản lý bưu gửi theo mức độ rủi ro và thông tin người gửi (Điều 43), Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu nhấn mạnh, cần quy định rõ tiêu chí phân loại và biện pháp áp dụng tương ứng để đảm bảo tính minh bạch và khả thi. Đặc biệt, việc thu thập thông tin người gửi cần có phạm vi cụ thể và phải tương thích với các quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng và Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cùng đại diện các Bộ, ngành tại Phiên họp

Phát biểu tiếp thu, giải trình các ý kiến tại Phiên họp, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng khẳng định việc sửa đổi Luật Bưu chính lần này với mục tiêu cốt lõi là xây dựng hạ tầng quốc gia, đưa bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu, phục vụ đắc lực cho kinh tế số, thương mại điện tử và thúc đẩy sự phát triển của kinh tế tư nhân. Thay đổi phương thức quản lý, chuyển trọng tâm từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", đây là điểm mới mang tính bứt phá trong quản lý nhà nước về bưu chính. Hoàn thiện cơ chế công ích, bổ sung các quy định về dữ liệu bưu chính, quản lý rủi ro và đảm bảo an ninh, an toàn tuyệt đối trong hoạt động bưu chính.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, Chính phủ sẽ nghiêm túc ghi nhận và tiếp thu tối đa các ý kiến của cơ quan chủ trì thẩm tra, chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội cùng các ý kiến tại Phiên họp. Đồng thời, sẽ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cùng các cơ quan liên quan để khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án luật. Mục tiêu là đảm bảo chất lượng cao nhất để kịp trình Quốc hội xem xét, thông qua trong Kỳ họp không thường lệ.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho ý kiến tại Phiên họp

Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, để hoàn thiện dự thảo Luật, Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu cơ quan soạn thảo tiếp thu nghiêm túc các ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội và các ý kiến thảo luận tại Phiên họp. Phó Chủ tịch Quốc hội khẳng định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng tình nếu dự án luật được chuẩn bị kỹ lưỡng, đảm bảo đạt chất lượng có thể được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ tới đây.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu kết luận nội dung thảo luận

Quang cảnh Phiên họp.