Sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự: Chặn bức cung, nhục hình
- 31/03/2015
Tại phiên họp toàn thể thứ 16 của Ủy ban Tư pháp của Quốc hội hôm qua (30-3), nhiều ý kiến cho rằng dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) sửa đổi cần qui định rõ quyền của người bị buộc tội "không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình, hoặc buộc phải nhận là mình có tội” để chống bức cung, nhục hình.
Theo nhóm nghiên cứu Bộ luật của Ủy ban Tư pháp, việc khai hoặc không khai và khai báo thế nào được coi là quyền mà không phải là nghĩa vụ của người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo, do đó họ có thể thực hiện hoặc không thực hiện quyền này. Thực tiễn cho thấy, lời khai nhận tội của những người này mà tự nguyện, không bị ép buộc do bức cung, nhục hình là cơ hội để họ ăn năn, hối cải để được hưởng chính sách khoan hồng nhân đạo của Nhà nước và tạo điều kiện để họ thực hiện quyền bào chữa, bảo vệ chính mình.
Bà Lê Thị Nga, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của QH cho biết, nhiều ý kiến cho rằng cần qui định rõ quyền của người bị buộc tội "không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình, hoặc buộc phải nhận là mình có tội” để tăng cường tính minh bạch, dễ hiểu, tạo nhận thức thống nhất trong hoạt động lấy lời khai, góp phần chống bức cung, nhục hình. Thậm chí, Luật sư Lê Thúc Anh, Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam có ý kiến chỉ cần qui định trực tiếp là "người bị buộc tội có quyền không khai báo hoặc đưa ra ý kiến bất lợi cho bản thân”. Song, Thứ trưởng Bộ Công an Lê Quý Vương bày tỏ băn khoăn về "quyền im lặng”. Theo Thứ trưởng Vương, trước hành vi phạm tội phải bảo vệ quyền của người bị hại nên phải cân nhắc kỹ về qui định này để không cản trở các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc nhanh chóng giải quyết vụ án, làm tăng chi phí tố tụng vì cơ quan tiến hành tố tụng phải tự mình xác minh, thu thập tất cả các chứng cứ của vụ án, cả gỡ tội và buộc tội mà không có sự phối hợp của người bị buộc tội.
Đối với qui định của dự thảo BLTTHS (sửa đổi) về việc "buộc phải ghi âm, ghi hình trong hoạt động hỏi cung bị can” trong mọi trường hợp được một số ý kiến đánh giá là sẽ phản ánh trung thực quá trình hỏi cung, hạn chế tối đa các trường hợp bức cung, nhục hình. Song, nhìn từ điều kiện thực tiễn, một số ý kiến lại đánh giá là không cần thiết, không khả thi nên có thể qui định theo hướng có thể ghi âm, ghi hình trong trường hợp cần thiết như bị can kêu oan ngay từ đầu, bị can tố cáo bị bức cung, nhục hình, hoặc bị can về tội mà bộ luật hình sự qui định hình phạt chung thân, tử hình. Bên cạnh đó, cũng cần quan tâm về giá trị của tư liệu ghi âm, ghi hình quá trình hỏi cung. Theo Giám đốc Công an TP.Hà Nội Nguyễn Đức Chung, ở những vụ án đặc biệt liên quan đến tội phạm có tổ chức, can phạm thường phản cung nên đều có ghi âm, ghi hình và có thông báo cho can phạm xem lại, niêm phong thì mới thành chứng cứ và có giá trị. Còn nếu ghi âm, ghi hình bí mật thì xét về tố tụng không có giá trị.