Quốc hội nghe Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi)

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp toàn thể tại Hội trường Diên Hồng, Nhà Quốc hội

Tiếp thu, chỉnh lý dự thảo, bảo đảm hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ và khả thi

Trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến nêu rõ, dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đã được Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất (tháng 8/2026). Sau đó, tiếp tục được Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động không chuyên trách xem xét, cho ý kiến.

Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi)

Trên cơ sở các ý kiến đóng góp, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Bộ Công an cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu tiếp thu, chỉnh lý dự thảo, bảo đảm hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ và khả thi.

Dự thảo Bộ luật trình Quốc hội gồm 527 điều, trong đó bổ sung 34 điều; sửa đổi, bổ sung 246 điều và giữ nguyên 247 điều. Những nội dung lớn đã được tiếp thu, chỉnh lý gồm một số nhóm vấn đề sau đây:

Một là, về tố tụng điện tử, các đại biểu cơ bản tán thành bổ sung chế định tố tụng điện tử, đề nghị làm rõ giá trị pháp lý, phạm vi, điều kiện thực hiện, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn, bảo mật an ninh dữ liệu và xử lý sự cố kỹ thuật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tham gia tố tụng.

Tiếp thu ý kiến các đại biểu, dự thảo đã chỉnh lý Điều 18, khẳng định giá trị pháp lý của hoạt động tố tụng điện tử phải tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục luật định, bảo đảm tính hợp pháp, tính xác thực, tính toàn vẹn và khả năng truy xuất, bảo mật và an ninh dữ liệu gắn với việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cùng các đại biểu Quốc hội dự phiên họp

Văn bản, biên bản và tài liệu tố tụng điện tử được lập, cập nhật, chuyển giao trên hệ thống quản lý án hình sự trong quy định. Các điều khoản có liên quan cũng được rà soát, hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý cho việc đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin và nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát trong hoạt động tố tụng.

Hai là, về chế định bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị. Nhiều đại biểu tán thành cơ chế này, nhưng đề nghị làm rõ khái niệm, phạm vi áp dụng, chính sách khoan hồng, phân biệt với các tình tiết giảm nhẹ hiện hành và bảo đảm nghĩa vụ chứng minh tội phạm và nguyên tắc độc lập xét xử.

Tiếp thu ý kiến của các đại biểu, dự thảo đã bổ sung khái niệm tại Điều 4 và quy định thủ tục riêng tại Chương 31. Đồng thời dự thảo thiết lập các cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm việc nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị phải hoàn toàn tự nguyện, có căn cứ và phù hợp với các chứng cứ đã được thu thập, kiểm tra và không thay thế nghĩa vụ chứng minh tội phạm.

Các đại biểu tại phiên họp

Ba là, về thủ tục rút gọn, đa số các đại biểu tán thành hoàn thiện thủ tục rút gọn, đề nghị quy định áp dụng bắt buộc khi đủ điều kiện, mở rộng phạm vi và rút ngắn thời gian giải quyết đối với trường hợp tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị.

Tiếp thu ý kiến các đại biểu, dự thảo đã phân định rõ hai loại thủ tục rút gọn: (1) thủ tục rút gọn bắt buộc đối với những vụ án đã đáp ứng đủ điều kiện luật định; (2) thủ tục rút gọn áp dụng đối với trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị.

Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến nhấn mạnh, quy định này nhằm đẩy nhanh việc giải quyết các vụ án đủ điều kiện, tiết kiệm chi phí tố tụng nhưng vẫn bảo đảm thận trọng, chặt chẽ, không ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết vụ án.

Bảo đảm thống nhất giữa dự thảo Bộ luật với các luật liên quan

Trình bày Báo cáo tóm tắt ý kiến về Báo cáo giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) tán thành với nhiều nội dung trong Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) (sửa đổi) và nhận thấy các nội dung tiếp thu, chỉnh lý tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các nghị quyết, kết luận của Đảng, nhất là Kết luận của Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật tại Phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo và tại phiên họp thứ 9 của Thường trực Ban Chỉ đạo. Đồng thời, đã tiếp thu nhiều ý kiến của UBTVQH, UBPLTP, các vị ĐBQH, các cơ quan, tổ chức hữu quan, các chuyên gia, nhà khoa học để chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Bộ luật.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp và các Phó Chủ tịch Quốc hội điều hành nội dung phiên họp

VKSNDTC đã phối hợp với các cơ quan hữu quan rà soát để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, qua rà soát, Thường trực UBPLTP nhận thấy, một số nội dung của dự thảo BLTTHS (sửa đổi) chưa thống nhất với quy định của dự thảo BLHS (sửa đổi) và dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Đề nghị VKSNDTC tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an (Cơ quan chủ trì soạn thảo 02 dự án luật nêu trên) để bảo đảm thống nhất giữa các dự thảo luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo tóm tắt ý kiến về Báo cáo giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi)

Về thủ tục tố tụng truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân thương mại (Chương XXIX), Thường trực UBPLTP nhận thấy, dự thảo BLTTHS (sửa đổi) đã được rà soát, chỉnh lý và cơ bản bảo đảm thống nhất với dự thảo BLHS (sửa đổi) liên quan đến những quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại (PNTM). Bên cạnh đó, đề nghị VKSNDTC tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Cơ quan chủ trì soạn thảo dự thảo BLHS (sửa đổi) để rà soát, chỉnh lý bảo đảm tính thống nhất giữa hai dự thảo Bộ luật. Ngoài ra, về vấn đề khởi tố bị can, áp dụng các biện pháp cưỡng chế (kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản) đối với PNTM, Thường trực UBPLTP còn có 02 loại ý kiến.

Đa số ý kiến tán thành việc dự thảo BLTTHS (sửa đổi) quy định vấn đề khởi tố bị can, áp dụng các biện pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản của PNTM. Quy định như dự thảo Bộ luật đã bảo đảm thống nhất với dự thảo BLHS (sửa đổi) và thực hiện đúng kết luận của Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khi cho ý kiến về báo cáo của Đảng ủy Công an Trung ương đối với vấn đề trách nhiệm hình sự của PNTM.

Các đại biểu tại phiên họp

Để thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự, kết án và áp dụng hình phạt đối với PNTM thì dự thảo BLTTHS (sửa đổi) cần phải quy định khởi tố PNTM thì mới có thể tiến hành điều tra, truy tố, xét xử, quyết định hình phạt. Dự thảo BLTTHS (sửa đổi) đã chỉnh lý cụm từ “pháp nhân thương mại phạm tội” thành “pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự” là đã bảo đảm phù hợp với nguyên tắc của Hiến pháp, phù hợp với nội dung sửa đổi về trách nhiệm hình sự của PNTM trong dự thảo BLHS (sửa đổi) và quá trình truy cứu trách nhiệm hình sự.

Một số ý kiến cho rằng, do dự thảo BLHS (sửa đổi) không quy định PNTM là chủ thể tội phạm, mà là chủ thể phải chịu trách nhiệm hình sự (theo đó, PNTM vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bị kết án và bị áp dụng hình phạt). Do đó, dự thảo BLTTHS (sửa đổi) không nên quy định khởi tố bị can và áp dụng các biện pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản đối với PNTM.

Toàn cảnh phiên họp toàn thể tại Hội trường

Về thủ tục đối với bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt (Chương XXXI và Mục 3 Chương XXXII), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, dự thảo BLTTHS (sửa đổi) quy định các thủ tục tố tụng đối với vụ án thuộc trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị; khi có đủ các điều kiện quy định tại khoản 1 Điều 473 thì có thể được áp dụng thủ tục rút gọn.

Thường trực UBPLTP cơ bản tán thành việc thiết kế các thủ tục này nhằm khuyến khích người phạm tội thành khẩn khai báo, tự nguyện nhận tội, giúp đẩy nhanh tiến trình giải quyết vụ án, cũng như giảm kháng cáo, kháng nghị dẫn đến phải mở thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm. Bên cạnh đó, đề nghị VKSNDTC tiếp tục rà soát các quy định tại Chương XXXI và Mục 3 Chương XXXII nhằm bảo đảm:

(i) Thống nhất với các quy định có liên quan của dự thảo BLHS (sửa đổi), nhất là chính sách hình sự áp dụng đối với người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt;

(ii) Các quy định trong dự thảo BLTTHS (sửa đổi) về việc áp dụng chính sách khoan hồng đối với bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt phải bảo đảm đáp ứng đầy đủ các điều kiện được hưởng chính sách khoan hồng theo quy định của BLHS.