Phiên họp thứ 17 UBTVQH: Cân nhắc khi mở rộng đối tượng bảo hiểm thất nghiệp
- 12/04/2013
Ngày 11-4, UBTVQH cho ý kiến về dự án Luật Việc làm. Nhiều vấn đề quan trọng được đưa ra bàn thảo như: Thị trường lao động và tình hình lao động, việc làm hiện nay; Bảo hiểm thất nghiệp và hoạt động hỗ trợ của các loại quỹ được hình thành.
Mở rộng đối tượng được bảo hiểm thất nghiệp
Với đặc điểm là đất nước thu nhập trung bình, đang phát triển và trong thời kỳ dân số vàng, mỗi năm có hơn 1,2 triệu người bước vào độ tuổi lao động đã tạo ra áp lực lớn trong quá trình phát triển. Luật Việc làm ra đời là sự cần thiết trong thời điểm hiện nay.
Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến đóng góp là quy định về bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) được quy định trong dự thảo. Theo đó, dự thảo Luật dự kiến chuyển các quy định về BHTN trong Luật Bảo hiểm xã hội về dự án Luật Việc làm (chính sách này đã được thực hiện từ năm 2009); Đồng thời, bổ sung thêm chế độ hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ, kỹ năng nghề đối với người lao động trong thời gian đang đóng BHTN; mở rộng phạm vi áp dụng cho đối tượng là người lao động không có quan hệ lao động.
Quang cảnh phiên họp
Thường trực Ủy ban các vấn đề xã hội cho rằng, sắp xếp theo hướng này hợp lý hơn. Trong tương lai, Luật Bảo hiểm xã hội chỉ nên tập trung vào chính sách bảo hiểm hưu trí - tử tuất là chính sách bảo hiểm xã hội dài hạn. Việc mở rộng đối tượng tham gia BHTN là cần thiết nhằm đạt mục tiêu về an sinh xã hội vì hiện nay có khoảng 70% lực lượng lao động không có quan hệ lao động. Do vậy, cần có những biện pháp để thu hút số lao động này tham gia loại hình BHTN nhằm tăng tính bền vững cho việc làm của họ trong điều kiện thị trường lao động đang phát triển.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng việc mở rộng đối tượng tham gia BHTN cả những đối tượng không có quan hệ lao động là không hợp lý, khó khả thi. Vì với khoảng 70% số đó là con em nông thôn, họ tự làm, tự ăn hoặc con em cán bộ ở thành phố nhưng chưa có việc làm… thì thu nhập khó có thể duy trì để đóng BHTN. Kinh nghiệm các nước cho thấy, việc mở rộng và quản lý các đối tượng tham gia BHTN đối với khu vực không có quan hệ lao động là khá phức tạp và quỹ BHTN dễ bị lạm dụng do những khó khăn trong việc xác định tình trạng thất nghiệp, công tác thu - chi, khả năng quản lý đối tượng hạn chế nên rất ít quốc gia thực hiện.
Về tổ chức thực hiện chính sách BHTN, theo dự thảo Luật, việc tổ chức thực hiện chính sách BHTN do Chính phủ quy định. Các ý kiến cho rằng, đến nay, chính sách BHTN đã triển khai thực hiện được hơn 3 năm. Chính phủ cần tổng kết, đánh giá để khắc phục những thiếu sót, tồn tại trong tổ chức thực hiện, tạo điều kiện thuận lợi cho người lao động tham gia BHTN. Trên cơ sở đó, dự thảo Luật xây dựng các tiêu chí mang tính nguyên tắc đối với mô hình tổ chức thực hiện chính sách BHTN và giao cho Chính phủ quy định cụ thể.
Về quỹ BHTN, dự thảo Luật quy định người lao động đóng 1% tiền lương/tháng; người sử dụng lao động đóng 1% quỹ tiền lương tháng của những người lao động tham gia BHTN; Nhà nước hỗ trợ tối đa 1% quỹ tiền lương tháng đóng BHTN của những người lao động tham gia BHTN.
Thường trực Ủy ban CVĐXH cho rằng, chính sách BHTN đang trong thời kỳ đầu, Nhà nước có thể hỗ trợ một phần cho người lao động để chính sách đi vào cuộc sống. Khi chính sách BHTN đã ổn định, ngân sách nhà nước sẽ không hỗ trợ thường xuyên cho quỹ BHTN. Trong trường hợp quỹ BHTN bội chi thì ngân sách nhà nước hỗ trợ phần còn thiếu để đảm bảo cân bằng quỹ.
Chưa điều chỉnh đến đội ngũ lao động trí thức
Đánh giá một cách toàn diện dự án Luật Việc làm, nhiều đại biểu cho rằng luật có tính khả thi, nhưng một số vấn đề còn chưa có tính khái quát cao; những nội dung cần chi tiết, cụ thể thì chưa đảm bảo được; nhiều nhóm đối tượng có liên quan nhưng lại nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của luật…
Chủ nhiệm UBKHCN Phan Xuân Dũng nêu thực trạng, qua khảo sát tại các trường học cho thấy, có nhiều người học giỏi, xuất sắc ở trong và ngoài nước đều không trụ lại ở các cơ quan nhà nước; Nhiều đơn vị, trí thức giỏi ra đi. Do đó Luật cần quan tâm đến những vấn đề này, có chế độ đãi ngộ xứng đáng để thu hút những người tài - nguồn nhân lực trí tuệ dồi dào cho đất nước.
Chung quan điểm, Phó Chủ tịch QH Huỳnh Ngọc Sơn cũng cho rằng, Luật chỉ mới đề cập đến lao động chân tay, còn việc làm đối với các lao động trí óc chưa được đề cập đến. Do đó cần phải xác định, việc làm của các lao động trí óc trong các cơ quan, tổ chức cũng là lao động, vậy có chịu sự điều chỉnh của luật này hay không?
Chủ nhiệm Uỷ ban TCNS Phùng Quốc Hiển băn khoăn về những quy định liên quan đến nội dung thực hiện BHTN và quản lý quỹ BHTN, làm thế nào để tránh chồng chéo vì hiện nay bên BHXH đang thực hiện việc này. Ngoài ra, nhiều ý kiến cho rằng, việc thu và sử dụng và quản lý quỹ BHTN hiện nay cũng đang là vấn đề cần có tổng kết để xem xét lại. Bởi vì, theo kết quả giám sát hiện đang có 80 quỹ nhưng chỉ có 50 quỹ đang hoạt động nên cần xem xét có nên thành lập quỹ này hay không?
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch QH Nguyễn Sinh Hùng đã đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu ý kiến của các đại biểu để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật. Chủ tịch cũng đề nghị cần làm rõ hơn một số nội dung như: phạm vi điều chỉnh, các chính sách hỗ trợ thất nghiệp và việc thu và quản lý sử dụng quỹ BHTN sao cho phù hợp với tình hình thực tiễn. Đồng thời, cũng cần tính đến sự tương quan giữa các luật như Luật Lao động, Luật Dạy nghề, sự phối kết hợp giữa doanh nghiệp, trường học,… để triển khai thực hiện có hiệu quả. Vì hiện nay có một thực tế là nhiều lao động đã được đào tạo nghề nhưng khi tuyển dụng nhiều cơ quan đơn vị vẫn phải đào tạo lại mới có thể làm được việc.