Phân định rõ trách nhiệm của cơ quan Nhà nước giải quyết yêu cầu bồi thường, đơn giản hóa tối đa thủ tục cho người bị thiệt hại

Thảo luận ở Hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, các đại biểu đánh giá cao nỗ lực của Ban soạn thảo trong việc cải cách thủ tục, rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu bồi thường và tháo gỡ một số vướng mắc đã phát sinh trong thực tiễn.

​

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành Phiên họp

Các ý kiến cho rằng, đây là đạo luật thể hiện trách nhiệm của Nhà nước với người dân khi chính hoạt động của mình gây ra thiệt hại. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là giải quyết một vụ việc nhanh hơn, mà quan trọng hơn là phải bảo đảm người bị thiệt hại thực sự có khả năng tiếp cận cơ chế bồi thường; cơ quan Nhà nước thực sự chịu trách nhiệm; trách nhiệm của người thi hành công vụ được xác định tương xứng với lỗi; và quá trình chuyển tiếp của Luật không tạo ra những khoảng trống làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân.

Phân định rõ trách nhiệm của cơ quan Nhà nước giải quyết yêu cầu bồi thường, đơn giản hóa tối đa thủ tục cho người bị thiệt hại

Đồng tình với việc dự thảo sửa đổi các Điều 42, 43 và 45 theo hướng rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu bồi thường, đại biểu Nguyễn Tiến Nam - Đoàn ĐBQH thành phố Huế cho rằng, đây là một bước tiến tích cực, phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và tạo thuận lợi hơn cho người yêu cầu bồi thường.

Song theo đại biểu, cần xác lập một nguyên tắc xuyên suốt: Cắt giảm thủ tục của cơ quan Nhà nước, chứ không được cắt giảm quyền của người dân.

Đại biểu Nguyễn Tiến Nam - Đoàn ĐBQH thành phố Huế phát biểu

“Đơn giản hóa thủ tục chỉ thực sự có ý nghĩa nếu người bị thiệt hại không phải tự mình đi qua một quy trình phức tạp để chứng minh cơ quan nào có trách nhiệm giải quyết cho mình. Đặc biệt, đối với việc xác định cơ quan có trách nhiệm giải quyết bồi thường, mặc dù dự thảo đã có bước cải cách, nhưng cần có cơ chế đủ chặt để ngăn ngừa tình trạng cơ quan này chuyển sang cơ quan khác, cơ quan này chờ cơ quan kia, cuối cùng người chịu thiệt lại chính là người dân”, đại biểu Nguyễn Tiến Nam nêu quan điểm.

Đại biểu nhận thấy, đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật về thẩm quyền mà đó là vấn đề trách nhiệm của Nhà nước trước người bị thiệt hại.

Vì vậy, đại biểu Nguyễn Tiến Nam đề nghị quy định rõ trách nhiệm của cơ quan đầu mối trong việc tiếp nhận, xác định và chuyển hồ sơ; đồng thời phải xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền nếu việc xác định cơ quan giải quyết bồi thường bị kéo dài do nguyên nhân chủ quan.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự Phiên họp

Bên cạnh đó, đại biểu đồng tình với nguyên tắc: Những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội cần được quy định trong Luật; những vấn đề mang tính kỹ thuật, thường xuyên thay đổi có thể giao Chính phủ quy định chi tiết. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa thủ tục hành chính và nội dung trực tiếp xác lập quyền, nghĩa vụ của người bị thiệt hại.

Do vậy, đại biểu Nguyễn Tiến Nam đề nghị tiếp tục rà soát các nội dung dự kiến giao Chính phủ quy định chi tiết, nhất là những nội dung liên quan trực tiếp đến quyền được bồi thường, phạm vi quyền và nghĩa vụ của các bên.

“Luật cần quy định đủ rõ những vấn đề cốt lõi về quyền; Chính phủ quy định chi tiết để tổ chức thực hiện. Đây vừa là yêu cầu về kỹ thuật lập pháp, vừa là yêu cầu bảo đảm tính minh bạch, ổn định và khả năng dự liệu của pháp luật”, đại biểu nêu quan điểm.

Đoàn Chủ tọa điều hành Phiên họp

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thành Trung - Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng đồng tình với việc sửa đổi Điều 42, Điều 43 và Điều 45 theo hướng rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu bồi thường. Tuy nhiên, đối với Điều 46 về thương lượng bồi thường, đại biểu đề nghị quy định rõ hơn ngay trong Luật.

Đại biểu Nguyễn Thành Trung cho rằng, Luật cần xác định tối thiểu ba nguyên tắc: Thứ nhất, thời hạn thương lượng; Thứ hai, căn cứ xác định mức bồi thường; Thứ ba, trách nhiệm của cơ quan giải quyết khi thương lượng không thành. Các nội dung kỹ thuật, biểu mẫu và trình tự chi tiết có thể giao Chính phủ quy định.

Đại biểu Nguyễn Thành Trung - Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng phát biểu

“Tôi cho rằng, hoàn thiện Luật lần này cần hướng tới ba yêu cầu mở rộng thực chất quyền được bồi thường, phân định rõ trách nhiệm của cơ quan Nhà nước và đơn giản hóa tối đa thủ tục cho người bị thiệt hại”, đại biểu nhấn mạnh.

Đánh giá cao việc dự thảo đã mở rộng phạm vi bảo vệ người dân, bổ sung cơ chế đối với người đấu tranh phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và tiếp tục cải cách thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường, đại biểu Nguyễn Thành Trung nêu rõ, tại khoản 9 và khoản 10 Điều 3, dự thảo bổ sung người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của người tố cáo, người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Các đại biểu tại Phiên họp

Thống nhất với việc bổ sung hai nhóm đối tượng này, song đại biểu Nguyễn Thành Trung nhận thấy, quy định hiện nay chủ yếu mới dừng lại ở xác định khái niệm trong khi chưa thể hiện đầy đủ cơ chế pháp lý để đảm bảo quyền được bồi thường khi họ bị thiệt hại do việc thực hiện quyền phản ánh, tố cáo, tố giác. Vì vậy, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo rà soát các quy định về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường, thiệt hại được bồi thường và trình tự yêu cầu bồi thường để có sự dẫn chiếu quy định tương ứng.

“Đặc biệt, cần làm rõ trường hợp người tố cáo hoặc người thân bị trả đũa gây thiệt hại do việc thực hiện quyền đấu tranh phòng, chống tham nhũng thì căn cứ nào xác định trách nhiệm của nhà nước và cơ chế chứng minh mối quan hệ giữa hành vi công vụ với thiệt hại? Nếu Điều 3 đã mở rộng đối tượng thì các quy định về trách nhiệm bồi thường cũng cần được thiết kế tương ứng, tránh tình trạng quyền thì được ghi nhận nhưng khó thực hiện trên thực tế”, đại biểu kiến nghị.

Đảm bảo không bỏ sót các trường hợp phát sinh trách nhiệm bồi thường đã được pháp luật quy định

Góp ý về phạm vi trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính, đại biểu Thái Thị An Chung - Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An thống nhất với việc sửa đổi quy định tại khoản 9 Điều 17: “Thực hiện hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo Luật Quản lý thuế”.

Đại biểu Thái Thị An Chung - Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An phát biểu

Đại biểu cho rằng, quy định này khắc phục được hạn chế của phương pháp liệt kê, tránh bỏ sót những trường hợp người nộp thuế thực tế bị thiệt hại do hành vi trái pháp luật của cơ quan, người có thẩm quyền trong quản lý thuế nhưng không thuộc 04 nhóm hành vi như Luật hiện hành.

Mặt khác, đại biểu Thái Thị An Chung nhận thấy, việc dẫn chiếu trực tiếp đến hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo Luật Quản lý thuế tạo sự thống nhất giữa hai luật, đồng thời có tính linh hoạt, tránh tình trạng Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước phải liên tục sửa đổi mỗi khi pháp luật quản lý thuế phát sinh hoặc bổ sung hình thức quản lý mới. Qua đó, bảo đảm tốt hơn nguyên tắc mọi thiệt hại do hành vi công vụ trái pháp luật gây ra phải được xem xét bồi thường theo quy định của pháp luật.

Đại biểu Hà Sỹ Huân - Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên phát biểu

Cùng quan tâm đến phạm vi trách nhiệm của Nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính, đại biểu Hà Sỹ Huân - Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên cho biết, khoản 6 Điều 1 dự thảo sửa đổi Điều 17 theo hướng bổ sung một số trường hợp phát sinh trách nhiệm bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính nhằm khắc phục những vướng mắc trong thực tiễn và đảm bảo thống nhất với các luật chuyên ngành.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, Điều 17 vẫn được thiết kế theo phương pháp liệt kê các trường hợp phát sinh trách nhiệm bồi thường. Trong khi đó, hệ thống pháp luật quản lý hành chính thường xuyên được sửa đổi, bổ sung. Nhiều luật chuyên ngành tiếp tục giao thêm thẩm quyền quản lý Nhà nước hoặc phát sinh các quyết định hành vi hành chính mới.

Các đại biểu tại Phiên họp

“Nếu chỉ quy định theo phương pháp liệt kê có thể phát sinh các trường hợp hành vi trái pháp luật gây thiệt hại nhưng chưa thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật dẫn đến phải tiếp tục sửa luật khi các luật chuyên ngành thay đổi”, đại biểu nêu rõ.

Do đó, đại biểu Hà Sỹ Huân đề nghị Cơ quan soạn thảo rà soát Điều 17 trên cơ sở đối chiếu toàn diện đối với các luật chuyên ngành có liên quan để đảm bảo không bỏ sót các trường hợp phát sinh trách nhiệm bồi thường đã được pháp luật quy định. Đồng thời, nghiên cứu cơ chế dẫn chiếu quy định phù hợp nhằm đảm bảo tính ổn định, thống nhất của Luật khi các luật chuyên ngành được sửa đổi, bổ sung trong thời gian tới.