Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước: Chưa ra đã lo lạc hậu
- 09/04/2014
Theo các chuyên gia, rất nhiều quy định mang tính cấp bách lại chưa được đề cập đến trong Dự án Luật Quản lý, sử dụng vốn Nhà nước đang được đưa ra lấy ý kiến đóng góp.
“Lộ trình tái cơ cấu DNNN đã có, luật phải tính ngay đến chuyện phục vụ tái cơ cấu, sau đó tiếp tục phát huy tác dụng hỗ trợ Nhà nước quản lý DN”, Thứ trưởng Bộ Tài chính - ông Trần Văn Hiếu bày tỏ kỳ vọng về vai trò của Dự án Luật Quản lý, sử dụng vốn Nhà nước đang được đưa ra lấy ý kiến đóng góp. Ban soạn thảo cũng nêu rõ, Dự án luật này không chỉ góp phần hạn chế những điểm yếu kém phát sinh trong thực tiễn đầu tư, quản lý vốn Nhà nước đầu tư vào DN trong thời gian qua, mà phải phát huy được vai trò này trong dài hạn.
Tuy nhiên, tại Hội thảo tham vấn Dự án trên, do Ủy ban Kinh tế Quốc hội, Bộ Tài chính và Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam phối hợp tổ chức, nhiều chuyên gia lại lo ngại Dự án luật này sẽ nhanh chóng tụt hậu vì những quy định tràn lấn với Luật Đầu tư công và Luật DN cũng đang được soạn thảo, sửa đổi. Nhưng, lo ngại lớn hơn là nội dung của Dự án đưa ra thảo luận lần này vẫn thiếu tính đột phá, thậm chí còn có bước thụt lùi.
PGS-TS. Lê Xuân Bá, nguyên Viện trưởng CIEM dẫn chứng: Điều 4 có nội dung quá rộng so với tên gọi của Luật khi quy định cả về việc xây dựng chiến lược phát triển DN; theo dõi và giám sát hoạt động của DN; thậm chí cả xây dựng quy hoạch và tổ chức thực hiện đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ, nâng cao phẩm chất kinh doanh cho người quản lý… Ông Bá cũng cho rằng, những nội dung rộng hơn so với tên của Luật có ở hầu hết các điều trong chương IV và rải rác trong nhiều điều khác của dự thảo Luật.
Hầu hết nội dung trong dự thảo Luật lại được tham khảo, thậm chí bê nguyên từ các quy định hiện hành. Cụ thể là Nghị định số 99/2012/NĐ-CP về phân công, phân cấp thực hiện các quyền, trách nhiệm, nghĩa vụ của chủ sở hữu Nhà nước đối với DNNN và vốn Nhà nước đầu tư vào DN; Nghị định số 71/2013/NĐ-CP về đầu tư vốn Nhà nước vào DN và quản lý tài chính đối với DN do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ… Đáng nói là xung quanh những quy định này hiện vẫn còn nhiều đánh giá trái chiều, dễ thấy nhất là hiệu quả tác động chưa cao. Do đó, việc cóp nhặt thiếu chọn lọc từ các văn bản hiện hành được đánh giá là khó có thể tạo sự đột phá mạnh mẽ nhằm nâng cao hiệu quả của đồng vốn Nhà nước.
Nhiều đòi hỏi bức thiết bị bỏ quên
Trong khi đó, theo các chuyên gia, rất nhiều quy định mang tính cấp bách lại chưa được đề cập đến trong Dự án Luật. TS. Trần Du Lịch, Đại biểu Quốc hội “đặt hàng” một vấn đề mà theo ông là rất bức thiết: cần đưa ra hạn chế các lĩnh vực mà Nhà nước được phép kinh doanh. Theo ông Lịch, trái với Luật DN, Luật này cần quy định rõ Nhà nước chỉ được kinh doanh trong các lĩnh vực mà luật cho phép, chứ không phải lĩnh vực mà luật không cấm. “Cần làm rõ nguyên tắc Nhà nước chỉ bổ khuyết những khuyết tật của thị trường, không làm thay thị trường”, ông Lịch nhấn mạnh.
Ông James Colvin, Chuyên gia của WB cũng nêu cái khó của DNNN và đề xuất Luật cần giúp DN tháo gỡ những vấn đề này. Theo đó, mục tiêu cao nhất của Luật là quản lý, phát huy hiệu quả vốn Nhà nước ở DN. Vì thế, trong một số việc, với tư cách là chủ sở hữu, Nhà nước áp đặt chế tài với DNNN. Nhưng mặt khác, DNNN cũng cần có tự chủ mới cải thiện được hiệu quả hoạt động tài chính. Rõ ràng rất khó đảm bảo hai mục tiêu này.
Vì vậy, theo ông Colvin, Nhà nước phải vạch rõ ranh giới, sân chơi, luật chơi như thế nào, đồng thời quy định rõ “người chơi” trên sân chơi đó. Với đòi hỏi như vậy, rõ ràng Dự thảo Luật chưa làm được khi gần như chỉ lặp lại cơ chế hiện nay, không có sự tách bạch giữa chức năng sở hữu và quản lý vốn Nhà nước. Cũng theo chuyên gia này, cơ chế công khai minh bạch, trách nhiệm giải trình được quy định trong Dự thảo Luật còn quá chung chung.
TS. Lê Xuân Bá bổ sung: yêu cầu công khai, minh bạch đối với vốn Nhà nước phải cao, thậm chí cao hơn nhiều so với DN tư nhân. Ông Bá đề xuất, vấn đề này nên được quy định theo thông lệ quốc tế, ít nhất cũng phải như các DN niêm yết trên TTCK. Ở điểm này, Luật dường như chưa bắt kịp yêu cầu.
“Quy định trách nhiệm cũng chưa rõ”, GS-TS. Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhấn mạnh về quy định kiểm soát vai trò ra quyết định đầu tư của người lãnh đạo các DNNN. Ông Thiên cho rằng, cái sai của quyết định đầu tư nhiều khi gây hậu quả rất lớn tới cả quá trình kinh doanh. Cùng với đó là câu chuyện quy trách nhiệm trước các quyết định đầu tư ngoài ngành. Vì vậy theo ông Thiên, cần bổ sung quy định về trách nhiệm giải trình và trách nhiệm của các cấp quản lý khi ra quyết định đầu tư sai.