Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (sửa đổi): Dành 2 chương quy định về giám sát và phản biện xã hội
- 27/08/2014
Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (sửa đổi) sẽ được Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại kỳ họp thứ 8 diễn ra vào tháng 10-2014, và thông qua tại kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XIII.
Trao đổi với ĐĐK, Phó Chủ tịch UBTƯMTTQ Việt Nam Nguyễn Văn Pha nhấn mạnh: "Hiến pháp mới đã hiến định chức năng giám sát, phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên. Do tính chất quan trọng của vấn đề nên Dự thảo Luật đã được thiết kế theo hướng dành tới 2 chương để quy định về giám sát và phản biện xã hội".
(Ảnh: Hoàng Long)
PV: Xin ông cho biết, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (sửa đổi) lần này có những điểm gì mới?
Phó Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam NGUYỄN VĂN PHA: Theo Nghị quyết số 45/2013/QH13 ngày 18-6-2013 của Quốc hội về điều chỉnh chương trình xây dựng luật, pháp lệnh nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIII, năm 2013 và chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2014, Dự thảo Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (sửa đổi) sẽ được Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại kỳ họp thứ 8 và thông qua tại kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XIII. Là cơ quan chủ trì soạn thảo, UBTƯMTTQ Việt Nam đang phối hợp với các cơ quan, tổ chức hữu quan khẩn trương tiến hành xây dựng Dự án Luật này theo đúng thủ tục, trình tự được quy định tại Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được ban hành từ năm 1999, đến nay đã được gần 15 năm, nhiều quy định của Luật đã lạc hậu, bất cập so với yêu cầu xây dựng khối Đại đoàn kết toàn dân tộc và nâng cao vai trò của MTTQ Việt Nam trong thời kỳ mới. Việc sửa đổi Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhằm thể chế hoá đường lối, chủ trương của Đảng tại các văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, XI, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) về xây dựng khối Đại đoàn kết toàn dân tộc; về vai trò, trách nhiệm của MTTQ Việt Nam. Đặc biệt gần đây là "Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội” ban hành kèm theo Quyết định số 217-QĐ/TW ngày 12-12-2013 và "Quy định về Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị - xã hội và nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền” ban hành kèm theo Quyết định số 218-QĐ/TW ngày 12-12-2013 của Bộ Chính trị cũng cần được thể chế hóa vào Luật.
Hơn nữa, Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam mới được Quốc hội thông qua năm 2013 có một số quy định rất mới về chức năng, nhiệm vụ của MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên, về phát huy quyền làm chủ của nhân dân cũng cần được cụ thể hóa vào Luật. Ngoài ra, dự kiến Luật sẽ pháp điển hóa và bổ sung có chọn lọc những quy định chủ yếu về MTTQ Việt Nam trong một số luật chuyên ngành và văn bản quy phạm pháp luật liên quan đã được thực hiện ổn định, có hiệu quả trong thực tiễn những năm qua nhằm quy định toàn diện, tập trung và cụ thể hơn về tổ chức và hoạt động của MTTQ.
Hiến pháp mới đã Hiến định chức năng giám sát, phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam. Xin ông cho biết trong lần sửa đổi này, vấn đề trên sẽ được cụ thể hóa như thế nào trong Luật?
- Do tính chất quan trọng của vấn đề này nên Dự thảo Luật đã được thiết kế theo hướng dành tới 2 chương để quy định về giám sát và phản biện xã hội, trong đó 1 chương quy định về hoạt động giám sát và 1 chương quy định về hoạt động phản biện xã hội của MTTQViệt Nam (Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hiện hành chỉ có một điều quy định về giám sát và chưa có quy định về phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam).
Chương về hoạt động giám sát sẽ quy định về nguyên tắc, đối tượng, nội dung, hình thức giám sát; quyền và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động giám sát. Chương về hoạt động phản biện xã hội cũng sẽ quy định về nguyên tắc, đối tượng, nội dung, hình thức phản biện xã hội; quyền và trách nhiệm của các bên trong hoạt động phản biện xã hội. Việc thể hiện các quy định về hoạt động giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam trong Dự thảo Luật có một số thuận lợi, đó là Hiến pháp đã hiến định chức năng này của MTTQ Việt Nam; trong thực tiễn hệ thống MTTQ Việt Nam cũng đã tiến hành nhiều hoạt động giám sát và phản biện xã hội có kết quả. Một điểm thuận lợi nữa là "Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội” do Bộ Chính trị ban hành đã có những quy định khá cụ thể về vấn đề này. Tuy nhiên không phải tất cả các nội dung trong Quy chế sẽ được thể chế hóa vào Luật; có một số đối tượng, lĩnh vực giám sát, phản biện xã hội nếu để ở Quy chế sẽ phù hợp hơn với nguyên tắc tổ chức và hoạt động trong hệ thống chính trị nước ta. Vì thế Dự thảo Luật dự kiến chỉ quy định MTTQ Việt Nam giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, đại biểu dân cử, cán bộ, công chức nhà nước và phản biện xã hội đối với dự thảo văn bản pháp luật, các chương trình, dự án, đề án của các cơ quan nhà nước có liên quan đến quyền và nghĩa vụ của công dân cũng như quyền và trách nhiệm của MTTQ Việt Nam.
Hiến pháp mới cũng hiến định vai trò của Mặt trận đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Vậy Luật sửa đổi lần này có cơ chế nào để đảm bảo việc thực hiện, thưa ông?
- Để cụ thể hóa các quy định trên của Hiến pháp, Dự thảo Luật đang thiết kế theo hướng mỗi vấn đề lớn sẽ có một chương quy định riêng. Chẳng hạn chương "Tập hợp, xây dựng khối Đại đoàn kết toàn dân tộc” sẽ quy định về nguyên tắc, phương thức tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc; việc phối hợp giữa MTTQ Việt Nam với cơ quan, tổ chức hữu quan và phối hợp giữa Ủy ban MTTQ với các tổ chức thành viên trong việc tập hợp, xây dựng khối Đại đoàn kết toàn dân tộc. Chương "Đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân” sẽ quy định về việc MTTQ Việt Nam phản ánh ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân; phối hợp với các cơ quan hữu quan tổ chức để cử tri, nhân dân tiếp xúc, phản ánh ý kiến với đại biểu dân cử; tập hợp, tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân gửi các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền; tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện quyền làm chủ, thực hiện chính sách, pháp luật; tham gia tố tụng, tham gia công tác đặc xá; tham gia giải quyết và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân. Chương "Tham gia xây dựng Nhà nước” sẽ quy định về việc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia công tác bầu cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân; tham gia tuyển chọn Thẩm phán, Kiểm sát viên, giới thiệu Hội thẩm Tòa án nhân dân; tham gia xây dựng pháp luật; tham dự các kỳ họp Quốc hội, phiên họp Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ, kỳ họp Hội đồng nhân dân, phiên họp Ủy ban nhân dân.
Dự thảo Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (sửa đổi) luôn nhận được sự quan tâm cho ý kiến của Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và sự phối hợp có trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức hữu quan. Tinh thần là sẽ cụ thể hóa đến mức cao nhất các quy định của Hiến pháp liên quan đến vị trí, vai trò của MTTQ Việt Nam để khi được ban hành Luật có thể giúp cho hệ thống MTTQ Việt Nam thực hiện tốt hơn quyền và trách nhiệm của mình.