Liên hiệp các Hội KHKT Việt Nam: Lấy ý kiến dự thảo Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi)

Hầu hết các chuyên gia đều cho rằng, thay vì buộc doanh nghiệp chi quá nhiều tiền cho công tác lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) duy nhất trong khi dự án chưa chắc đã được thông qua, trong dự thảo Luật sửa đổi, quá trình lập ĐTM sẽ gồm 2 bước: ĐTM sơ bộ và ĐTM chi tiết. Việc làm này sẽ giúp sàng lọc các dự án “có vấn đề” ngay từ đầu, tránh rủi ro, lãng phí cho doanh nghiệp…

ĐTM là công cụ để phê duyệt các dự án có nguy cơ tổn hại tới môi trường. Các dự án bắt buộc phải làm ĐTM gồm: các dự án thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ; các dự án có sử dụng đất của khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia, khu di tích lịch sử - văn hóa, khu di sản thế giới, khu dự trữ sinh quyển…; các dự án có tác động xấu tới môi trường và xã hội.

Theo dự thảo Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi), tất cả các dự án đều phải trải qua 2 qui trình thẩm định: ĐTM sơ bộ và ĐTM chi tiết. ĐTM sơ bộ được thực hiện trong giai đoạn xin cấp giấy phép đầu tư, ĐTM chi tiết được thực hiện trong giai đoạn thiết kế xây dựng. Nội dung ĐTM sơ bộ giúp cơ quan quản lý môi trường có đủ cơ sở cân nhắc và đưa ra các nhận xét về lựa chọn địa điểm, về lựa chọn nguyên liệu và công nghệ, từ đó quyết định có thông qua dự án hay không. Khi được chấp thuận, chủ đầu tư mới cần làm ĐTM chi tiết.

Việc làm này, theo các chuyên gia, sẽ góp phần sàng lọc các dự án, tránh việc lãng phí cho doanh nghiệp. Hiện nay, các dự án vẫn phải làm báo cáo tiền khả thi trong quá trình xin cấp giấy phép đầu tư, mất nhiều thời gian, kinh phí, sẽ là gánh nặng vật chất với doanh nghiệp nếu dự án bị bác bỏ. “Đã có những trường hợp ĐTM được đánh giá là xuất sắc nhưng cuối cùng dự án bị hủy bỏ, doanh nghiệp thiệt hại hàng tỷ đồng” – PGS.TS  Nguyễn Đình Hòe, Tổng Thư kí Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam khẳng định.

Trước đó, trả lời báo chí, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường (Bộ Tài nguyên – Môi trường) Lê Kế Sơn cũng cho rằng, việc lập ĐTM qua 2 bước sẽ hạn chế rủi ro cho doanh nghiệp. Nếu ở ngay ĐTM sơ bộ, dự án bộc lộ “vấn đề”, không được chấp thuận đầu tư thì chủ dự án sẽ không phải mất thời gian, kinh phí làm ĐTM chi tiết. Ông Sơn lấy ví dụ về trường hợp thủy điện Đồng Nai 6, 6A, chủ đầu tư đã bỏ hàng chục tỷ đồng để làm báo cáo tiền khả thi, nếu dự án không được thông qua, doanh nghiệp bị thiệt hại nặng nề.

Các chuyên gia cũng cho rằng, để đảm bảo khách quan, việc thẩm định ĐTM nên qui về đầu mối chung là Bộ Tài nguyên – Môi trường, tránh giao thẩm quyền cho quá nhiều đơn vị. Hiện nay, theo phân cấp, Bộ Tài nguyên – Môi trường sẽ thẩm định ĐTM của các dự án do Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ quyết định; các dự án có nguy cơ gây ô nhiễm, suy thoái môi trường nghiêm trọng và các dự án liên ngành, liên tỉnh. Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ tổ chức thẩm định ĐTM các dự án thuộc thẩm quyền phê duyệt của mình. Sở Tài nguyên – Môi trường các tỉnh sẽ thẩm định ĐTM các dự án đầu tư trên địa bàn tỉnh.

Tuy nhiên, PGS.TS Nguyễn Đình Hòe cho rằng, việc phân cấp này cho phép cơ quan phê duyệt dự án nào sẽ thẩm định báo cáo ĐTM của dự án đó, như thế chẳng khác nào “vừa đá bóng vừa thổi còi”