Hướng đến mô hình chính quyền đô thị
- 25/06/2013
Quốc hội đã biểu quyết thông qua Dự thảo Nghị quyết điều chỉnh chương trình xây dựng luật, pháp lệnh nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIII, năm 2013 và chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2014. Trong nghị quyết nói trên, Quốc hội đã chấp thuận đề nghị của các đại biểu Quốc hội và Ðoàn đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh về sự cần thiết phải xây dựng Ðề án thí điểm về mô hình chính quyền đô thị.
Những bất cập cần đổi mới
Theo Ðề án "Thí điểm chính quyền đô thị TP Hồ Chí Minh" của UBND thành phố Hồ Chí Minh, qua thực tiễn tại thành phố, mô hình tổ chức HÐND và UBND theo quy định pháp luật hiện hành đang bộc lộ nhiều bất cập. Thứ nhất, chưa có sự phân định rõ trong quản lý hành chính Nhà nước ở đô thị với nông thôn. Về cơ bản, thẩm quyền và mô hình tổ chức chính quyền ở các địa bàn đô thị và địa bàn nông thôn của thành phố gần như giống nhau. Tổ chức chính quyền quận - phường trên địa bàn thành phố hiện nay không phản ánh tính chất và đáp ứng yêu cầu phát triển của một cộng đồng đô thị; do đó, không bảo đảm chức năng của một cấp chính quyền đô thị. Thứ hai, mô hình tổ chức các cấp chính quyền thành phố hiện hành có tình trạng thiếu đồng bộ; chưa dựa vào các thành tố quan trọng của đô thị như hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, phúc lợi công cộng...
Hệ quả là chức năng điều hòa và phối hợp của bộ máy hành chính càng yếu thêm, hiệu lực và hiệu quả quản lý hành chính thấp, bộc lộ những mâu thuẫn giữa khung pháp lý với yêu cầu phát triển trong quản lý đô thị. Chẳng hạn như mâu thuẫn giữa nhu cầu quản lý thống nhất, đồng bộ và liên thông với việc xác định trách nhiệm theo cấp quản lý...
Bên cạnh đó, dù đúng đắn nhưng quá trình Chính phủ phân cấp quản lý một số lĩnh vực cho chính quyền thành phố cũng chỉ mang tính chất tình thế, chưa đáp ứng được nhu cầu từ thực tiễn.
Việc mở rộng sự phân cấp cho chính quyền thành phố trên một số lĩnh vực góp phần tạo điều kiện thuận lợi để thành phố chủ động, nâng cao trách nhiệm trong thực hiện chức năng quản lý hành chính Nhà nước trên địa bàn, nhất là trong lĩnh vực quản lý ngân sách, hạ tầng kỹ thuật đô thị, tăng mức đóng góp cho Trung ương và các khoản đầu tư cho thành phố.
Tuy nhiên, việc thực hiện phân cấp thực chất cũng là giải pháp tình thế cho giai đoạn ngắn vài năm, chưa giải quyết được những vấn đề cơ bản là đổi mới cơ cấu, tổ chức bộ máy chính quyền thành phố cho phù hợp xu thế phát triển của đô thị; chưa tạo sự phối hợp đồng bộ về quyền hạn, trách nhiệm của các bộ, ngành với thành phố trong nhiều lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước. Hơn thế nữa, chính những đặc điểm đặc trưng của đô thị là nguyên nhân khách quan gây ra sự bất cập của mô hình quản lý hành chính nhà nước hiện nay. Ðô thị có những đặc điểm và tính chất quản lý nhà nước khác với nông thôn.
Bệ phóng để phát triển tốt hơn
Xuất phát từ những thực tế nêu trên, cũng như những đòi hỏi tất yếu về sự cần thiết của mô hình chính quyền đô thị, UBND thành phố Hồ Chí Minh đã xây dựng Ðề án "Thí điểm chính quyền đô thị TP Hồ Chí Minh" với những định hướng và nội dung cơ bản cho mô hình tổ chức bộ máy chính quyền đô thị.
Về nguyên tắc tổ chức các cấp chính quyền, sẽ có thành phố trong TP Hồ Chí Minh; các đô thị cấp dưới có thể là thành phố, thị xã, thị trấn. Khu vực đã đô thị hóa (gồm 13 quận nội thành cũ) chỉ tổ chức thành đơn vị hành chính, không tổ chức thành cấp chính quyền hoàn chỉnh. Mỗi cấp chính quyền có đầy đủ những đặc điểm chính là có cơ quan dân cử và cơ quan hành chính hoàn chỉnh; có ngân sách riêng, cơ cấu tổ chức bộ máy và nhân sự để triển khai thực hiện nhiệm vụ.
Còn về tổ chức chính quyền theo đặc điểm và địa bàn quản lý, phạm vi ranh giới hành chính của TP Hồ Chí Minh được chia thành ba địa bàn.
Với địa bàn đã đô thị hóa (gồm 12 quận nội thành cũ và quận Tân Phú), chính quyền hai cấp hiện nay cần được tổ chức lại theo hướng tập trung vào việc thực hiện chức năng chính là quản lý đô thị và quy hoạch; chỉnh trang, xây dựng, bố trí lại dân cư và phát triển dịch vụ hạ tầng đô thị.
Với địa bàn đang đô thị hóa (gồm sáu quận và một phần hai huyện Hóc Môn và Nhà Bè), chính quyền đô thị ở đây có nhiệm vụ quản lý đô thị và quy hoạch, xây dựng đô thị mới, phát triển hạ tầng đô thị.
Còn địa bàn nông thôn (các huyện Củ Chi, Cần Giờ và Bình Chánh) sẽ áp dụng mô hình chính quyền nông thôn và trong lâu dài sẽ tiến tới mô hình chính quyền đô thị giống như địa bàn đang đô thị hóa.
Ðối với mô hình chính quyền đô thị ở TP Hồ Chí Minh, PGS, TS Nguyễn Trọng Hòa, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP Hồ Chí Minh cho rằng, cần phải quan tâm đặc biệt đến công tác làm quy hoạch ở địa bàn đang trong quá trình đô thị hóa, nhằm tạo ra được những khu đô thị mới có môi trường và chất lượng sống tốt hơn cho người dân.
Còn với khu vực đã đô thị hóa, do quá trình đô thị hóa đã hoàn tất nên việc cần làm để quản lý đô thị là xây dựng quy chế quản lý kiến trúc đô thị thay cho quy hoạch, không nên "đẻ" thêm quy hoạch, tránh gây xáo trộn đời sống người dân. TP Hồ Chí Minh sẽ phát triển thêm bốn đô thị vệ tinh ở bốn hướng (đông, tây, nam, bắc). Công tác lập quy hoạch ở bốn đô thị vệ tinh sẽ được làm theo phân khu chứ không quy hoạch theo từng quận, huyện.
Ưu điểm của việc làm quy hoạch theo phân khu là giúp tận dụng và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên, nhân lực và vật lực khác. Còn theo TS Nguyễn Việt Hùng, chuyên gia quy hoạch, thì cần đặc biệt chú trọng nguồn lực con người, bởi đây là yếu tố quyết định mức độ thành công và hiệu quả của mô hình mới về quản lý hành chính nhà nước.
Trước khi triển khai áp dụng mô hình chính quyền đô thị thì TP Hồ Chí Minh cần phải tổ chức đào tạo và chuẩn bị sẵn lực lượng nhân sự phù hợp, đáp ứng được những yêu cầu và nhiệm vụ mới, có những lối tư duy và cách làm việc mới, gần dân hơn nữa...