Hội thảo góp ý dự án Luật Tổ chức TAND sửa đổi: Nâng cao vị thế của ngành TAND

Các đại biểu tham dự hội thảo (Ảnh Công Lý)

Phát biểu tại hội thảo, Phó Chánh án TANDTC Nguyễn Sơn cho biết: Sau 20 thực hiện Hiến pháp năm 1992, chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, để tiếp tục củng cố và phát triển đất nước, cần phải sửa đổi Hiến pháp để phù hợp. Đảng và Nhà nước đã có Nghị quyết sửa đổi Hiến pháp. Gắn với việc sửa đổi Hiến pháp, tổ chức và hoạt động của ngành TAND cũng cần phải đổi mới theo hướng tăng thẩm quyền của TAND cấp huyện, TANDTC tập trung vào việc hướng dẫn áp dụng pháp luật, giám đốc thẩm bản án của các TAND cấp dưới. Quốc hội khóa XIII đã đưa dự án Luật Tổ chức TAND sửa đổi vào chương trình xây dựng luật. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã phân công TANDTC soạn thảo. Đây là hội thảo góp ý lần đầu tiên cho dự thảo Luật Tổ chức TAND sửa đổi. 

Dự thảo Luật Tổ chức TAND sửa đổi có 10 chương, 77 Điều, tăng 29 Điều so với Luật Tổ chức TAND năm 2002. Dự thảo bao gồm toàn bộ nội dung của Luật Tổ chức TAND năm 2002, Pháp lệnh Thẩm phán và Hội thẩm TAND năm 2002 (được sửa đổi, bổ sung năm 2011) và Pháp lệnh tổ chức Tòa án quân sự năm 2002.

Nâng cao vị thế của ngành TAND

Đóng góp về những quy định chung của dự thảo, ông Nguyễn Đắc Minh, Phó Tổng Biên tập Báo Công lý cho rằng, cần đặt vấn đề tổng kết, đánh giá Luật này với Pháp lệnh Thẩm phán trong bối cảnh sửa đổi, bổ sung Hiến pháp 1992; xem xét, đối chiếu chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của TANDTC giữa luật cũ và dự thảo luật mới. Bởi vì trong tương lai, khi chúng ta áp dụng án lệ thì có nghĩa, ngành Tòa án có thẩm quyền giải thích, hướng dẫn pháp luật và sáng quyền lập pháp nữa. Về phần cụ thể, đối với Điều 1, phạm vi điều chỉnh chỉ mới quy định tiêu chuẩn, bổ nhiệm, miễn nhiệm, nhiệm vụ, quyền hạn của chức danh Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân là chưa đủ, cần bổ sung quy định tiêu chuẩn, bổ nhiệm, miễn nhiệm, nhiệm vụ, quyền hạn của chức danh Thẩm tra viên và thư ký hoặc biên tập lại cho gọn, không liệt kê như dự thảo. Tại khoản 3, Điều 8 quy định: “Trong trường hợp cần thiết, cùng với việc ra bản án, quyết định, Tòa án ra kiến nghị…” cần xem xét lại từ “kiến nghị”, dự thảo phải thay thế bằng từ khác mang tính bắt buộc của Tòa án đối với các cơ quan, tổ chức khác. Thực tế, hiện nay rất ít có “kiến nghị” của Tòa án được trả lời. Bên cạnh đó, ông Nguyễn Đắc Minh cũng cho rằng, nguyên tắc hoạt động của Tòa án là “bất di bất dịch” nên đề nghị ban soạn thảo xem xét lại cụm từ “liên tục” trong nguyên tắc “Tòa án xét xử trực tiếp, bằng lời nói và liên tục”. Bởi lẽ, hiện nay mỗi người hiểu xét xử “liên tục” theo nghĩa là liên tục, không nghỉ, trừ thời gian nghị án. Trong thực tế, có nhiều phiên tòa phải hoãn đi, hoãn lại nhiều lần mặc dù đã xong phần xét hỏi, tranh luận để xem xét, đánh giá chứng cứ hoặc để điều tra, xác minh thêm… gây thắc mắc cho đương sự, Viện kiểm sát. 

Để nâng cao vị thế của ngành TAND, ông Lý Khánh Hồng, Chánh án TAND tỉnh Vĩnh Long đề nghị đưa vào dự thảo quyền công tác tư pháp khi Tòa án quan hệ với các cơ quan khác. Một số cơ quan xem Tòa án ngang hàng với Ủy ban nhân dân nên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của Tòa án gặp nhiều khó khăn. Theo ông Trần Hùng Dũng, Chánh án TAND tỉnh Bạc Liêu, Tòa án xét xử đụng chạm đến quyền lợi của các bên đương sự, nên có nhiều trường hợp Thẩm phán xét xử bị đương sự đe đọa, thậm chí thuê người giết chết. Để Thẩm phán an tâm công tác, đề nghị đưa quy định chế độ bảo vệ cán bộ, công chức của ngành TAND, nhất là đội ngũ Thẩm phán vào trong Luật. Đồng thời, xử lý nghiêm những ai can thiệp vào hoạt động xét xử của Tòa án.

Bổ nhiệm Thẩm phán nhiệm kỳ 10 năm hay bổ nhiệm một lần?

Theo dự thảo, Thẩm phán TANDTC bổ nhiệm một lần, không bổ nhiệm lại. Trong khi đó, Thẩm phán các cấp còn lại có hai phương án: Bổ nhiệm theo nhiệm kỳ 10 năm, có bổ nhiệm lại; chế độ bổ nhiệm một lần, không bổ nhiệm lại. Ông Tạ Quốc Việt, TAND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cho rằng, nhiệm kỳ Thẩm phán 10 năm là hợp lý, vì nhiệm kỳ 5 năm như hiện nay là quá ngắn làm cho Thẩm phán có tâm lý nơm nớp lo bổ nhiệm lại nên không dám xét xử. 10 năm là khoảng thời gian đủ để đánh giá trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và đạo đức của một Thẩm phán. Cùng quan điểm trên, ông Nguyễn Hữu Trí, Chánh án TAND tỉnh Bình Phước đồng tình với phương án nhiệm kỳ là 10 năm, không nên bổ nhiệm suốt đời vì như thế sẽ dễ gây ra tâm lý ỷ lại. Riêng Thẩm phán TANDTC nên bổ nhiệm suốt đời.

Nhìn nhận ở khía cạnh khác, ông Nguyễn Văn Châu, Phó Chánh án TAND Tp. Hồ Chí Minh cho rằng, nên mạnh dạn đề xuất phương án bổ nhiệm Thẩm phán các cấp theo phương án bổ nhiệm một lần. Điều này sẽ giảm được thời gian và công sức làm thủ tục bổ nhiệm lại. Để tránh trường hợp ỷ lại, khi Hội đồng tuyển chọn Thẩm phán phát hiện Thẩm phán nào vi phạm thì xem xét bãi nhiệm, miễn nhiệm, cách chức.

Ngoài ra, các đại biểu đã đóng góp nhiều ý kiến liên quan đến nhiều vấn đề khác như: Mô hình Tổng cục quản lý Tòa án; mối quan hệ giữa TAND cấp tỉnh với TAND sơ thẩm khu vực; mối quan hệ giữa TAND sơ thẩm khu vực với HĐND các cấp; trách nhiệm của Hội thẩm nhân dân…