Hoàn thiện pháp lý để nâng cao hiệu quả hoạt động đấu giá tài sản

Nhiều kết quả tích cực nhưng vẫn còn bất cập

Bộ Tài chính cho biết, sau gần 10 năm triển khai thi hành Luật Đấu giá tài sản (được sửa đổi, bổ sung năm 2024), hoạt động đấu giá tài sản đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần quan trọng trong việc hoàn thiện và thống nhất khung pháp lý về trình tự, thủ tục đấu giá theo hướng chặt chẽ, công khai, minh bạch. Việc triển khai luật đã từng bước khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn trong hệ thống pháp luật; nâng cao hiệu quả xử lý tài sản, đặc biệt là tài sản công; đồng thời thúc đẩy hoạt động đấu giá theo hướng chuyên môn hóa, chuyên nghiệp hóa và xã hội hóa mạnh mẽ.

Cùng với đó, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động đấu giá tài sản ở cả Trung ương và địa phương tiếp tục được nâng lên. Đến nay, đội ngũ đấu giá viên và các tổ chức đấu giá tài sản phát triển cả về số lượng và chất lượng với gần 1.200 đấu giá viên, gần 500 doanh nghiệp đấu giá tài sản cùng 32 Trung tâm dịch vụ đấu giá tài sản tại các tỉnh, thành phố trên cả nước.

Số lượng các cuộc đấu giá tài sản công ngày càng gia tăng, nhiều cuộc đấu giá thành công với giá bán cao hơn nhiều lần so với giá khởi điểm, đóng góp nguồn thu lớn cho ngân sách nhà nước. Qua đó, hoạt động đấu giá đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng tài sản công, đồng thời tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng và phát triển kinh tế – xã hội tại địa phương. Theo số liệu thống kê, từ tháng 7/2017 đến hết ngày 31/12/2025, các tổ chức đấu giá tài sản đã tổ chức hơn 336.581 cuộc đấu giá; số tiền thù lao dịch vụ đấu giá thu được đạt trên 4.000 tỷ đồng và số nộp ngân sách nhà nước đạt hơn 1.700 tỷ đồng.

Theo Bộ Tài chính, các hình thức đấu giá ngày càng đa dạng, phong phú; việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động đấu giá bước đầu đạt kết quả tích cực. Nhận thức của xã hội về vai trò, vị trí của nghề đấu giá và đội ngũ đấu giá viên tiếp tục được nâng cao, tạo hiệu ứng tích cực trong đời sống kinh tế – xã hội.

Tuy nhiên, trong bối cảnh đất nước tiếp tục đẩy mạnh phát triển kinh tế – xã hội theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hoạt động đấu giá tài sản cũng bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập cần tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Theo đó, một số quy định về trình tự, thủ tục đấu giá tài sản chưa còn phù hợp với thực tiễn, gây khó khăn cho tổ chức hành nghề đấu giá, người có tài sản đấu giá và các tổ chức, cá nhân liên quan. Đối với tài sản thuộc sở hữu của cá nhân, tổ chức theo hình thức tự nguyện đưa ra đấu giá, quy định hiện hành vẫn chưa đầy đủ, rõ ràng và chưa có cơ chế đủ mạnh để khuyến khích phát triển loại hình này.

Bên cạnh đó, chất lượng dịch vụ đấu giá trong một số vụ việc chưa cao; tình trạng “quân xanh, quân đỏ”, thông đồng, dìm giá ngày càng tinh vi, phức tạp. Một số trường hợp lợi dụng hoạt động đấu giá để trục lợi, vi phạm pháp luật và vi phạm quy tắc đạo đức nghề nghiệp đã dẫn tới việc hủy kết quả đấu giá, thậm chí bị điều tra, truy tố, xét xử, ảnh hưởng đến uy tín nghề nghiệp và niềm tin của doanh nghiệp, người dân đối với hoạt động đấu giá tài sản.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin, đặc biệt là đấu giá trực tuyến, vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Quy trình đấu giá trực tuyến chưa được thực hiện toàn trình trên môi trường mạng; dữ liệu đấu giá chưa được tập trung, công khai và số hóa đầy đủ trên Cổng đấu giá tài sản quốc gia, gây khó khăn cho công tác quản lý và giám sát.

Đáng chú ý, chế tài xử lý đối với một số hành vi vi phạm chưa đủ sức răn đe, nhất là tình trạng trả giá cao rồi “bỏ cọc” trong đấu giá quyền sử dụng đất. Một bộ phận người có tài sản đấu giá chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong quá trình tổ chức đấu giá, thậm chí có biểu hiện thông đồng, móc nối với tổ chức đấu giá hoặc người tham gia đấu giá để trục lợi; lợi dụng các tổ chức “sân sau” nhằm thao túng hoạt động đấu giá. Công tác giám sát ở một số nơi còn thiếu thường xuyên, thậm chí buông lỏng, hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động đấu giá tài sản tiềm ẩn nguy cơ thất thoát tài sản nhà nước.

Hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động đấu giá tài sản

Trước yêu cầu thực tiễn và xu hướng đẩy mạnh chuyển đổi số, Bộ Tài chính khẳng định, việc xây dựng Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) được đánh giá là cần thiết nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động đấu giá tài sản phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, minh bạch và bền vững.

Mục tiêu của việc sửa đổi luật là tiếp tục thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về phát triển dịch vụ đấu giá tài sản theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; tăng cường phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; nâng cao tính chuyên nghiệp của đội ngũ đấu giá viên, tổ chức đấu giá tài sản; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số; đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động đấu giá tài sản.

Quan điểm xây dựng chính sách cũng nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; phát huy vai trò của hoạt động đấu giá trong phát triển kinh tế – xã hội, cải cách tư pháp, chuyển đổi số và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Dự thảo Luật sẽ tiếp tục kế thừa quan điểm coi Luật Đấu giá tài sản là luật về trình tự, thủ tục đấu giá, áp dụng thống nhất cho các loại tài sản mà pháp luật quy định phải bán thông qua đấu giá. Đồng thời, luật sẽ hoàn thiện các quy định theo hướng chặt chẽ, công khai, minh bạch, khách quan; bổ sung cơ chế riêng đối với một số loại tài sản đặc thù; nâng cao tính chuyên nghiệp của đội ngũ đấu giá viên và tổ chức hành nghề đấu giá; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các quy định pháp luật liên quan.

Cùng với đó, chính sách sửa đổi cũng đặt ra yêu cầu tăng cường trách nhiệm của người có tài sản đấu giá, người tham gia đấu giá, đấu giá viên và tổ chức đấu giá tài sản; bảo đảm sự quản lý thống nhất, hiệu quả của Nhà nước; đồng thời phân công, phân nhiệm rõ ràng, tạo cơ chế phối hợp hiệu quả giữa cơ quan quản lý nhà nước với các tổ chức xã hội – nghề nghiệp của đấu giá viên.