Hoàn thiện hệ thống pháp luật về kiến trúc để phù hợp với thực tiễn cuộc sống

Tham dự Hội nghị có Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải cùng các Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban; đại diện lãnh đạo một số Ủy ban của Quốc hội; Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cùng một số Bộ ngành hữu quan, các chuyên gia, nhà khoa học...

Phát biểu tại Hội nghị, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, Luật Kiến trúc năm 2019 đã có hiệu lực thi hành được hơn 5 năm. Thời gian qua, Luật đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để quản lý kiến trúc, nâng cao chất lượng không gian, cảnh quan đô thị và nông thôn. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, định hướng đổi mới tổ chức bộ máy chính quyền địa phương 02 cấp, cùng với sự bùng nổ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự tăng tốc phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đã đặt ra nhiều yêu cầu mới, đòi hỏi hệ thống pháp luật về kiến trúc phải được cập nhật, hoàn thiện.

Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải phát biểu tại Hội nghị (ảnh: Phạm Thắng)

Dự án sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Kiến trúc lần này mang theo những chính sách sửa đổi rất mạnh mẽ: từ việc phân định lại thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã phù hợp mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, đổi mới quản lý hành nghề từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, cho đến việc quy định chuyển đổi số, áp dụng mô hình thông tin công trình BIM trong hoạt động thiết kế và quản lý kiến trúc. Đây là những chính sách lớn, có tác động sâu rộng đến bộ máy quản lý nhà nước, đến quyền lợi của đội ngũ kiến trúc sư và hoạt động đầu tư, kinh doanh của doanh nghiệp.

Quản lý kiến trúc đặt trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Trong khuôn khổ Hội nghị, các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học đã tập trung đóng góp ý kiến, đưa ra đề xuất, kiến nghị tập trung vào một số nội dung trọng tâm. Theo đó, nhiều đại biểu cho rằng, cần đánh giá thực tiễn tình hình thực hiện pháp luật về kiến trúc; đặc biệt là năng lực của tổ chức bộ máy quản lý nhà nước khi phân cấp mạnh thẩm quyền lập, ban hành quy chế quản lý kiến trúc về cấp cơ sở.

Các Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tham dự Hội nghị (ảnh: Phạm Thắng)

Các đại biểu Quốc hội tham dự Hội nghị (ảnh: Phạm Thắng)

Về năng lực tổ chức thực hiện của chính quyền địa phương cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, dự thảo Luật giao thêm nhiều nhiệm vụ cho cấp xã trong công tác quản lý kiến trúc, đặc biệt là việc lập, ban hành và tổ chức thực hiện quy chế quản lý kiến trúc. Do đó, các đại biểu nêu quan điểm, cần đánh giá kỹ tác động của chính sách đối với nguồn nhân lực chuyên môn, kinh phí thực hiện, cơ sở dữ liệu, hạ tầng số và hệ thống hướng dẫn kỹ thuật. Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đề nghị các địa phương, các cơ quan quản lý và các chuyên gia cho ý kiến về tính khả thi của các quy định này; đồng thời kiến nghị các cơ chế hỗ trợ, đào tạo, bồi dưỡng và hướng dẫn cần thiết nhằm bảo đảm việc phân cấp, phân quyền thực sự hiệu quả.

Nhiều đại biểu còn đề nghị phân tích tính khả thi của cơ chế quản lý hành nghề mới, bỏ thi sát hạch, chuyển mạnh sang quản lý dựa trên tiêu chuẩn năng lực chuyên môn, đăng ký, công khai thông tin, phát triển nghề nghiệp liên tục và hậu kiểm; quản lý qua điểm phát triển nghề nghiệp liên tục CPD và khả năng tiếp nhận, chuyển giao vai trò của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp trong công tác này.

Các đại biểu tham dự Hội nghị (ảnh: Phạm Thắng)

Hiện nay, việc xác định tiêu chí nhận diện, phân loại, lập danh mục, quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị các công trình kiến trúc có giá trị giữa các địa phương còn chưa thống nhất; đồng thời còn có sự giao thoa nhất định với các quy định của pháp luật về di sản văn hóa. Các đại biểu tập trung đánh giá mức độ đầy đủ, rõ ràng của các quy định hiện hành; làm rõ mối quan hệ giữa Luật Kiến trúc và Luật Di sản văn hóa; đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm bảo đảm vừa bảo tồn, phát huy giá trị kiến trúc đặc sắc, vừa tạo điều kiện cho phát triển kinh tế - xã hội và chỉnh trang, tái thiết đô thị.

Một số đại biểu cũng trao đổi, đánh giá việc dự thảo Luật hiện mới quy định thi tuyển kiến trúc đối với nhà ga hàng không quy mô cấp đặc biệt, cấp I; cho ý kiến nghiên cứu mở rộng hoặc bổ sung các quy định phù hợp đối với các công trình hạ tầng, giao thông có vai trò là điểm nhấn kiến trúc, biểu tượng văn hóa và hình ảnh quốc gia hay không.

Kiến trúc sư Phan Đăng Sơn - Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam đóng góp ý kiến (ảnh: Phạm Thắng)

Bà Trần Thu Hằng - Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc (Bộ Xây dựng) nêu quan điểm (ảnh: Phạm Thắng)

Ngoài ra, các đại biểu còn tập trung rà soát, đánh giá kỹ lưỡng mối quan hệ giữa dự thảo Luật với Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Xây dựng, Luật Di sản văn hóa, Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư công và các luật có liên quan; nhận diện các nội dung có nguy cơ chồng chéo, mâu thuẫn hoặc khoảng trống pháp lý; đồng thời đề xuất các giải pháp bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật sau khi Luật được ban hành...

Cũng tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn đánh giá cao những ý kiến, đề xuất của các đại biểu đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc;  đồng thời làm rõ hơn những ý kiến của các đại biểu đối với cơ chế quản lý hành nghề mới; nhiệm vụ của địa phương trong công tác quản lý kiến trúc; nâng cao chất lượng không gian, cảnh quan đô thị và nông thôn; quản lý công trình kiến trúc có giá trị; kiến trúc đối với các công trình giao thông và hạ tầng quy mô lớn...

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn (ảnh: Phạm Thắng)

Phát biểu kết luận nội dung Hội nghị, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải nêu rõ, Ủy ban sẽ phối hợp với Bộ Xây dựng tiếp thu đầy đủ các ý kiến của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, chọn đúng điểm nghẽn trong 5 năm thi hành Luật Kiến trúc để tập trung sửa đổi, bổ sung; tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá kiến trúc. Đối với phương án thi tuyển, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho rằng, phải xác định đây là danh mục đầu mục bắt buộc, có chi phí và xác định rõ thực hiện ở đâu, theo công trình nào; công trình nào cho phép tuyển chọn ngay phương án kiến trúc…

Đối với chứng chỉ hành nghề, Nhà nước phải quản lý nhưng cũng phải hướng tới đơn giản hoá thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ. Đồng thời, cần xây dựng cơ sở dữ liệu về kiến trúc; xác định thẩm quyền quản lý trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hướng tới xây dựng dự án luật chất lượng, khả thi.

Phó Chủ nhiệm nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải phát biểu tại Hội nghị (ảnh: Phạm Thắng)

Phó Chủ nhiệm nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải (ảnh: Phạm Thắng)

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải cũng yêu cầu các Bộ ngành, cơ quan hữu quan tiếp tục nghiên cứu, rà soát kỹ dự án Luật để gửi Ủy ban trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến trong thời gian tới.