Hoàn thiện Dự thảo Nghị quyết thí điểm chế định luật sư công theo hướng rõ phạm vi, chặt chẽ kỹ thuật lập pháp

Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) cho biết rất quan tâm đến dự thảo nghị quyết và đánh giá cao việc dự thảo đã thiết kế tương đối đầy đủ các yếu tố cấu thành chế định luật sư công, từ nguyên tắc hoạt động, tiêu chuẩn, phạm vi công việc, quyền, nghĩa vụ, quy trình giải quyết đến chế độ, chính sách và phạm vi áp dụng. Theo đại biểu, cách tiếp cận này giúp hình thành khung pháp lý đồng bộ, tránh thí điểm manh mún, phù hợp tinh thần Kết luận số 23 của Bộ Chính trị về nghiên cứu xây dựng chế định luật sư công chuyên nghiệp.

Tuy nhiên, tại Điều 1, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị bổ sung rõ ngay trong phạm vi điều chỉnh nội dung về “thời hạn thí điểm”, dù thời hạn 2 năm đã được nêu tại Điều 12. Theo đại biểu, việc đưa yếu tố này vào Điều 1 sẽ giúp xác định rõ giới hạn thời gian của toàn bộ các quy định kèm theo, khẳng định tính chất tạm thời, thử nghiệm của nghị quyết. Cùng với đó, đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi thí điểm tại các bộ, địa phương có bao gồm đơn vị trực thuộc hay không; bổ sung một điều khoản mở cho phép Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét mở rộng phạm vi thí điểm trong trường hợp phát sinh nhu cầu cấp bách ngoài danh sách ban đầu; đồng thời tiếp tục rà soát kỹ thuật văn bản để bảo đảm cách gọi tên, diễn đạt thống nhất.

Đại biểu Thạch Phước Bình - Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long phát biểu tại Tổ

Góp ý về Điều 2 giải thích từ ngữ, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị làm rõ cụm từ “người làm việc trong doanh nghiệp Nhà nước” theo hướng bao gồm cả người quản lý và người lao động chuyên trách pháp chế để tránh hiểu khác nhau về đối tượng áp dụng. Đại biểu cũng đề nghị dẫn chiếu cụ thể thuật ngữ “các công việc có tính chất pháp lý” tới Điều 7 nhằm bảo đảm thống nhất nội dung; đồng thời nghiên cứu khả năng mở rộng phạm vi tới một số tổ chức chính trị - xã hội nếu cần thiết, trên cơ sở báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.

Đối với nguyên tắc hoạt động của luật sư công tại Điều 3, đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng đây là một chế định có tính lưỡng tính về đạo đức nghề nghiệp, bởi luật sư công vừa phải tuân thủ quy tắc đạo đức nghề luật sư, vừa chịu ràng buộc bởi đạo đức công vụ do đồng thời là cán bộ, công chức, viên chức hoặc sĩ quan. Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc “không bị can thiệp trái pháp luật vào ý kiến chuyên môn pháp lý” để bảo vệ luật sư công khi đưa ra tư vấn đúng pháp luật nhưng có thể không phù hợp với ý chí chủ quan của người đứng đầu cơ quan. Đại biểu cũng đề xuất quy định rõ hơn thứ tự ưu tiên trong trường hợp có xung đột giữa đạo đức nghề luật sư và chỉ đạo hành chính, theo hướng ưu tiên tuân thủ pháp luật và sự thật khách quan; đồng thời nghiên cứu bổ sung nguyên tắc không hồi tố trách nhiệm nếu luật sư công đã thực hiện đúng quy trình nhưng kết quả vụ việc không như mong muốn do yếu tố khách quan.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi - Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long phát biểu tại Tổ

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) cũng nhất trí với sự cần thiết ban hành nghị quyết, cho rằng đây là bước thể chế hóa trực tiếp Kết luận số 23 của Bộ Chính trị trong bối cảnh các vụ kiện hành chính ngày càng gia tăng, tính chất phức tạp cao, trong khi tỷ lệ quyết định hành chính bị hủy, sửa vẫn ở mức đáng lưu ý. Theo đại biểu, thực tiễn hiện nay đòi hỏi phải có một đội ngũ chuyên nghiệp đủ năng lực tư vấn pháp lý, tham mưu, tham gia tố tụng, hỗ trợ giải quyết khiếu nại, tố cáo, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước kịp thời, đúng quy định.

Đi vào cụ thể, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi cho rằng quy định tại Điều 7 nêu phạm vi hoạt động của luật sư công không trùng lặp với hoạt động pháp chế của cơ quan, đơn vị là nội dung cần được làm rõ hơn. Theo đại biểu, tuy trợ giúp pháp lý có thể tách bạch tương đối rõ, nhưng giữa hoạt động luật sư công và hoạt động pháp chế vẫn tồn tại khả năng giao thoa về chức năng, nhiệm vụ; vì vậy cần có sự phân định rành mạch để tránh chồng chéo, nhất là khi hai nhóm đối tượng này có căn cứ pháp lý và chế độ chính sách khác nhau.

Liên quan đến Điều 10 về chế độ, chính sách đối với luật sư công, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi bày tỏ băn khoăn trước quy định luật sư công khi tham gia giải quyết vụ việc có tính chất pháp lý được hưởng bồi dưỡng theo vụ việc với mức 0,5 lần mức lương cơ sở cho một buổi làm việc. Đại biểu cho rằng cần tiếp tục tính toán kỹ khả năng cân đối ngân sách, đồng thời xem xét bảo đảm công bằng với các đối tượng khác trong khu vực công. Theo đại biểu, nếu đã tuyển dụng vào vị trí việc làm là luật sư công thì thời gian thực hiện nhiệm vụ chuyên môn có thể chiếm tỷ lệ lớn, do đó cần xác định thật rõ cơ sở của chính sách bồi dưỡng để tránh chồng lấn, nhập nhằng với các chế độ hiện hành.

Các đại biểu tham dự tại Tổ

Ở Điều 11 về tổ chức thực hiện, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi đề nghị dự thảo cần quy định cụ thể hơn về quy trình tiếp nhận, tiêu chí tuyển chọn, đánh giá đối với luật sư, chuyên gia, nhà khoa học, luật gia có kinh nghiệm được thu hút vào làm việc tại cơ quan, tổ chức Nhà nước để thực hiện nhiệm vụ luật sư công. Đặc biệt, đại biểu nhấn mạnh cần tính tới phương án xử lý sau khi kết thúc thí điểm trong trường hợp không tiếp tục triển khai mô hình, bởi khi đó những người được tuyển chọn đã trở thành cán bộ, công chức, viên chức hoặc sĩ quan trong hệ thống.

Cũng theo đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi, thời hạn thí điểm 2 năm là vấn đề cần được tiếp tục xem xét. Đại biểu cho rằng sau khi nghị quyết có hiệu lực vẫn cần thời gian để đào tạo, bồi dưỡng hoặc tuyển dụng nhân sự từ ngoài khu vực Nhà nước vào, nên ít nhất phải mất từ 6 tháng đến 1 năm mô hình mới có thể đi vào vận hành thực chất. Với khoảng thời gian thực thi thực tế như vậy, việc đánh giá đầy đủ hiệu quả của mô hình trong thời hạn 2 năm có thể gặp khó khăn.

Quang cảnh thảo luận Tổ 12

Đại biểu Lò Thị Luyến (Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên) tập trung góp ý về kỹ thuật xây dựng văn bản quy phạm pháp luật. Tại Điều 7 về phạm vi công việc của luật sư công, đại biểu cho rằng khoản 3 chưa quy định đầy đủ các đối tượng đã được nêu trong khái niệm và tiêu chuẩn của luật sư công, bởi còn thiếu nhóm “người làm việc trong doanh nghiệp Nhà nước”. Đại biểu đề nghị bổ sung cụm từ này để bảo đảm thống nhất giữa Điều 2, Điều 5 và Điều 7 của dự thảo nghị quyết.

Đại biểu Lò Thị Luyến - Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên phát biểu tại Tổ

Đối với Điều 8 về quyền và nghĩa vụ của luật sư công, đại biểu Lò Thị Luyến chỉ ra dấu hiệu chưa thống nhất giữa dự thảo nghị quyết với Luật Luật sư. Cụ thể, nếu dự thảo quy định luật sư công “có quyền” tham gia tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư và được cấp thẻ luật sư, thì có thể dẫn tới cách hiểu đây chỉ là quyền lựa chọn; trong khi theo Luật Luật sư, việc gia nhập đoàn luật sư là điều kiện bắt buộc để hành nghề. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra nghiên cứu, biên tập lại kỹ thuật lập pháp để bảo đảm các quy định trong nghị quyết không mâu thuẫn, xung đột với luật hiện hành khi tổ chức thực hiện.