Góp ý sửa đổi, bổ sung BLTTHS năm 2003: Rào cản “làm khó” luật sư ở một số trại tạm giam
- 22/07/2012
Công lý đã có bài phản ánh luật sư bị “làm khó” khi tham gia tố tụng từ giai đoạn điều tra... Hiện nay, trong quá trình tham gia tố tụng của luật sư ở giai đoạn điều tra, mới xuất hiện thêm tình trạng “làm khó” ở một số trại tạm giam.
Theo quy định của BLTTHS năm 2003, khi vào gặp bị can, bị cáo trong trại giam, nhìn chung, luật sư chỉ phải xuất trình giấy chứng nhận người bào chữa (GCNNBC) do CQĐT hoặc VKSND hoặc Tòa án cấp; Giấy giới thiệu của tổ chức hành nghề luật sư, Thẻ luật sư (một số nơi yêu cầu xuất trình thêm Chứng chỉ hành nghề luật sư) là được giải quyết cho gặp bị can, bị cáo. Các Trại tạm giam như T16 của Tổng cục Cảnh sát, B24 của Tổng cục An ninh, Hỏa Lò (của Công an Tp. Hà Nội); Chí Hòa (của Công an Tp. Hồ Chí Minh… chấp nhận các loại giấy tờ nói trên mà không đòi hỏi luật sư phải xuất trình thêm bất cứ một giấy tờ nào khác.
Tuy nhiên gần đây, có một số Trại tạm giam (như Trại tạm giam Kim Chi thuộc Công an tỉnh Hải Dương) yêu cầu luật sư ngoài các giấy tờ nêu trên, còn phải có thêm lệnh trích xuất của Tòa án mới cho gặp bị can. Khi bị luật sư chất vấn về việc làm khác thường này, một vị lãnh đạo Trại đã dẫn quy định tại Điều 20 và 21 Quy chế về tạm giữ, tạm giam ban hành kèm theo Nghị định số 89/1998/NĐ-CP ngày 7- 11-1998 của Chính phủ và Nghị định số 98/2002/NĐ-CP ngày 27-11-2002 sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế về tạm giữ, tạm giam ban hành kèm theo Nghị định số 89/1998/NĐ-CP ngày 7-11-1998.
Qua nghiên cứu các quy định viện dẫn ở một số Trại tạm giam để từ chối không cho luật sư gặp bị can, chúng tôi nhận thấy: Điều 20 Quy chế về tạm giữ, tạm giam (ban hành kèm theo Nghị định số 89/1998/NĐ-CP ngày 7-11-1998) quy định: “1. Việc trích xuất người bị tạm giữ, tạm giam chỉ được thực hiện khi có lệnh trích xuất bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền được quy định trong pháp Luật TTHS …”. Điều 21 Quy chế nói trên cũng nêu: “Việc trích xuất được thực hiện một trong những trường hợp sau: ... Cho người bị tạm giữ, tạm giam gặp thân nhân, luật sư hoặc người bào chữa khác…”.
Như vậy, nếu theo các quy định này thì việc đòi hỏi phải có lệnh trích xuất của cơ quan có thẩm quyền là có căn cứ. Tuy nhiên, tại Nghị định số 98/2002/NĐ-CP ngày 27-11-2002 sửa đổi, bổ sung một số điều của quy chế về tạm giữ, tạm giam ban hành kèm theo Nghị định số 89/1998/NĐ-CP ngày 7-11-1998, Điều 21 của Quy chế này đã được sửa đổi, bổ sung như sau: "1. Việc trích xuất người bị tạm giam, tạm giữ để tiến hành các hoạt động ở bên ngoài khu vực trại tạm giam, nhà tạm giữ trong các trường hợp sau:… c) Cho gặp thân nhân, luật sư hoặc người bào chữa khác; … 2. Ngoài những trường hợp trích xuất quy định tại khoản 1 Điều này, trưởng nhà tạm giữ, giám thị trại tạm giam có trách nhiệm bàn giao người bị tạm giữ, tạm giam trong các trường hợp dưới đây: …d) Để tiến hành các hoạt động quy định tại khoản 1 điều này ở bên trong khu vực nhà tạm giữ, trại tạm giam. Trong trường hợp đó, Trưởng nhà tạm giữ, Giám thị Trại tạm giam căn cứ vào quyết định phân công thụ lý vụ án, văn bản của cơ quan đang thụ lý vụ án đồng ý cho thân nhân, luật sư, người bào chữa khác, đại diện cơ quan, tổ chức nước ngoài thăm gặp, tiếp xúc với người bị tạm giữ, tạm giam để quyết định đưa người bị tạm giữ, tạm giam ra khỏi buồng giam, giữ ".
Với quy định này, việc “cho gặp thân nhân, luật sư hoặc người bào chữa khác” được tiến hành ở bên trong khu vực nhà tạm giữ, trại tạm giam. Trong trường hợp đó, Giám thị trại tạm giam phải căn cứ vào văn bản của cơ quan đang thụ lý vụ án (ở đây là GCNNBC do cơ quan tiến hành tố tụng cấp) để giải quyết cho luật sư gặp, tiếp xúc với người bị tạm giữ, tạm giam và quyết định đưa người bị tạm giữ, tạm giam ra khỏi buồng giam, giữ mà không phải có lệnh trích xuất vì lệnh trích xuất chỉ sử dụng khi đưa người bị tạm giữ, tạm giam ra khỏi khu vực nhà tạm giữ, trại tạm giam. Vì vậy, việc đòi luật sư phải có thêm lệnh trích xuất mới cho gặp bị cáo là không phù hợp với quy định của pháp luật, cũng như thực tiễn giải quyết các vụ án hình sự. Hiện tượng này xuất phát ở chỗ, BLTTHS còn thiếu quy định cụ thể về các thủ tục cần thiết khi luật sư vào trại giam gặp bị can, bị cáo.
Để đảm bảo cho việc áp dụng pháp luật được thống nhất trong cả nước, chúng tôi đề nghị BLTTHS sửa đổi bổ sung cần quy định các điều kiện, thủ tục cụ thể để luật sư vào trại tạm giam gặp bị can, bị cáo. Hy vọng rằng, những “rào cản” đối với luật sư sẽ được dỡ bỏ, những quy định về quyền và nghĩa vụ của người bảo chữa trong luật sẽ được hiện thực hóa chứ không còn là những quy định mang tính hình thức.