Gỡ “điểm nghẽn” trong hoàn thuế giá trị gia tăng, bảo đảm minh bạch, ngăn gian lận

Bảo đảm giảm thiểu những bất cập, rủi ro trong quá trình tổ chức thực hiện

Sáng 8/12, sau khi làm việc tại Hội trường, Quốc hội thảo luận tại Tổ về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng. Cho ý kiến tại Tổ 11 gồm Đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ và Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên, các đại biểu cơ bản nhất trí việc sửa đổi Luật nhằm giải quyết ngay vấn đề cấp bách, vướng mắc, bất cập phát sinh từ thực tiễn. Tuy nhiên, một số ý kiến cũng băn khoăn về việc Luật Thuế Giá trị gia tăng vừa được Quốc hội sửa đổi năm 2024 đến nay đã lại đề xuất sửa đổi, bổ sung và đề nghị Chính phủ cần giải trình rõ hơn vấn đề này.

Đại biểu Lê Minh Nam, Đoàn ĐBQH Thành phố Cần Thơ. (Ảnh: Lâm Hiển)

Đại biểu Lê Minh Nam (Cần Thơ) cho biết, sau phiên thẩm tra sơ bộ của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, Chính phủ đã có báo cáo tiếp thu và khẳng định bảo đảm các nội dung sửa đổi không làm phát sinh các bất cập, rủi ro theo kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Tuy nhiên, cũng đề nghị Chính phủ lưu ý các vấn đề đã được cơ quan thẩm tra đặt ra và kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để tổ chức thực hiện theo đúng tinh thần của Luật Quản lý thuế, đảm bảo giảm thiểu những bất cập, rủi ro trong quá trình tổ chức thực hiện.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng phát biểu (Ảnh: Lâm Hiển)

Dưới góc độ của Cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng đã chia sẻ thêm với các đại biểu Quốc hội về bối cảnh lý do Chính phủ đề xuất khôi phục lại quy định cho phép các doanh nghiệp kinh doanh ở khâu thương mại, mua bán hàng nông sản chưa chế biến không phải nộp thuế GTGT nhưng vẫn được khấu trừ thuế đầu vào; lược bỏ nội dung “sản phẩm cây trồng, rừng trồng, chăn nuôi, thủy sản nuôi trồng, đánh bắt chưa chế biến thành các sản phẩm khác hoặc chỉ qua sơ chế thông thường được sử dụng làm thức ăn chăn nuôi, dược liệu thì áp dụng thuế suất GTGT theo mức thuế suất quy định cho sản phẩm cây trồng, rừng trồng, chăn nuôi, thủy sản”; lược bỏ quy định về điều kiện hoàn thuế: "Người mua chỉ được hoàn thuế khi người bán đã kê khai nộp thuế".

Bộ trưởng thừa nhận, khi Chính phủ trình Quốc hội điều chỉnh quy định của Luật Thuế giá trị gia tăng, nhiều đại biểu băn khoăn vì Luật vừa mới có hiệu lực từ ngày 1/7 mà nay đã đề nghị sửa một điều khoản. Trong khi đó, Quốc hội đang phải tập trung xử lý khối lượng lớn nội dung tại kỳ họp, các Ủy ban cũng đang “căng mình” thẩm tra. Vì vậy câu hỏi đặt ra là: tại sao Bộ Tài chính lại lựa chọn “con đường khó” tiếp tục trình Quốc hội sửa đổi ngay sau khi luật vừa có hiệu lực?

Lý do theo Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng là vì thực tiễn phát sinh vướng mắc rất lớn, đặc biệt trong toàn bộ hoạt động thu mua nông - lâm - thủy sản trên phạm vi cả nước. “Nếu không sửa ngay, khó khăn của doanh nghiệp sẽ chuyển trực tiếp sang bà con nông dân, đến những người mà có thể nói là yếu thế trong cái bối cảnh thiên tai, lũ lụt như hiện nay”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cho hay, đây không phải là vấn đề mới, trong quá trình xây dựng Luật Thuế GTGT 2024, đã có nhiều ý kiến đại biểu Quốc hội góp ý nhưng vấn đề này “có trách nhiệm của Cơ quan soạn thảo khi chưa mạnh dạn bảo vệ phương án phù hợp hơn”.

Thời gian qua, hầu hết các tập đoàn lớn trong lĩnh vực nông - lâm nghiệp đã có phản ánh rất gay gắt. Nếu không sửa quy định, chính người nông dân sẽ bị ảnh hưởng đầu tiên. Vì vậy, dù có hai luồng ý kiến trong thẩm tra, Bộ Tài chính và Chính phủ vẫn kiên định đề xuất Quốc hội sửa đổi để kịp thời tháo gỡ những bất cập phát sinh ngay khi luật được triển khai.

Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 11. (Ảnh: Lâm Hiển)

Tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các doanh nghiệp, cho người dân và bảo đảm sự công bằng, minh bạch

Về hai lý do căn bản phải trình Quốc hội sửa đổi tại kỳ họp này, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cho biết, thứ nhất, khi Luật Thuế GTGT 2024 bỏ quy định đã áp dụng từ năm 2016 liên quan đến cơ chế kê khai - khấu trừ tại khâu thương mại, lập tức phát sinh nhiều vướng mắc.

Năm 2008, luật quy định sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi, thuỷ sản nuôi trồng chưa qua chế biến của tổ chức/cá nhân tự sản xuất không chịu thuế; nhưng khi bán qua khâu thương mại hoặc đến người tiêu dùng cuối cùng thì lúc đó thuộc đối tượng áp dụng thuế suất 5%. “Điều này khiến nhiều doanh nghiệp phải mua bán hóa đơn lòng vòng qua nhiều khâu, phát sinh gian lận thuế”, Bộ trưởng cho hay.

Đến năm 2016, Quốc hội bổ sung quy định cho phép doanh nghiệp không phải kê khai nộp thuế giá trị gia tăng đầu ra nhưng được khấu trừ thuế đầu vào hợp pháp, qua đó vừa bảo đảm bản chất thuế GTGT, vừa ngăn gian lận trong hoàn thế GTGT. “Khi Luật năm 2024 bỏ quy định này, bất cập lập tức quay trở lại. Do đó, chúng tôi đề nghị khôi phục cơ chế phù hợp như Luật 2016”, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nói.

Thứ hai, theo Bộ trưởng, hiện nay nội dung về điều kiện hoàn thuế đã được chuyển sang Luật Quản lý thuế sửa đổi. Vì vậy cần thống nhất đưa quy định về điều kiện hoàn thuế vào đúng luật chuyên ngành - là Luật Quản lý thuế, thay vì để rải rác trong Luật Thuế GTGT.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cũng cho biết thêm, vừa qua Bộ Tài chính nhận được nhiều ý kiến của các tập đoàn, tổng công ty, các hiệp hội liên quan đến nông, lâm, thủy sản, ý kiến của Bộ Tư pháp cho rằng, việc kê khai nộp thuế rõ ràng thuộc trách nhiệm của người bán, còn việc hoàn thuế là quyền lợi của người mua.

Còn theo quy định hiện nay, người mua muốn được hoàn thuế thì phải chứng minh được người bán đã có hóa đơn chứng từ. Việc bổ sung quy định yêu cầu bên bán đã kê khai nộp thuế giá trị gia tăng thì bên mua mới được hoàn thuế là không phù hợp với trách nhiệm giữa bên bán hàng và bên mua, vô hình chung gây khó khăn cho doanh nghiệp vì bên mua không thể xác minh hoặc không thể chứng minh được người bán đã kê khai nộp thuế hay chưa.

Nêu rõ như vậy, Bộ trưởng cho biết, không phải chỉ lĩnh vực nông nghiệp, nhiều lĩnh vực khác cũng đang rơi vào tình trạng này và sắp tới Bộ cũng sẽ phải đề nghị rà soát tiếp.

“Do đó đề xuất sửa đổi lần này là để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các doanh nghiệp, cho người dân và bảo đảm sự công bằng, minh bạch, còn quy định liên quan đến quản lý thì đưa vào Luật Quản lý Thuế", Bộ trưởng nhấn mạnh.