Dự án Luật Dự trữ Quốc gia (sửa đổi): Siết chặt cơ chế mua bán, phòng ngừa lợi ích nhóm

Mua bán hàng dự trữ quốc gia và cơ chế phòng ngừa lợi ích nhóm

Với quy định liên quan tới mua bán hàng dự trữ quốc gia, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) đề nghị Ban soạn thảo xem xét quy định rõ tiêu chí đánh giá thời điểm, giá mua, giá bán và cần có cơ chế phòng ngừa lợi ích nhóm trong mua bán hàng dự trữ quốc gia. Dẫn chứng từ thực tiễn cho thấy, nếu thiếu cơ chế kiểm soát, việc bán hàng dự trữ vào thời điểm thị trường biến động có thể dẫn đến thất thoát ngân sách và trục lợi chính sách. Do vậy, đại biểu đề xuất ban hành công thức xác định giá theo thị trường để tăng tính minh bạch và khả năng kiểm toán.

Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) phát biểu

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH tỉnh Thừa Thiên Huế) cũng bày tỏ sự quan tâm đặc biệt và quan ngại về cơ chế mua bán hàng dự trữ, cho rằng dự thảo Luật còn thiếu các biện pháp ngăn ngừa đầu cơ, thao túng giá và lợi ích nhóm. Đại biểu quan ngại về quy định cho phép bán trực tiếp rộng rãi mọi đối tượng hoặc bán chỉ định trong một số trường hợp, dễ dẫn đến thất thoát lớn nếu không có cơ chế giám sát đầy đủ.

Để bảo vệ tài sản công và giữ ổn định thị trường, đại biểu Nguyễn Thị Sửu kiến nghị bổ sung các cơ chế kiểm soát then chốt như khi giá thị trường biến động bất thường trên 15% trong vòng 30 ngày, cơ quan dự trữ phải báo cáo Bộ Tài chính để xem xét tạm dừng mua bán; Mọi quyết định bán trực tiếp phải công khai danh sách đơn vị mua và giá bán; mua bán hàng chiến lược cần có cơ chế kiểm soát độc lập và giám sát bởi Kiểm toán Nhà nước.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH tỉnh Thừa Thiên Huế) phát biểu

Phân định thẩm quyền nhập, xuất, điều hành dự trữ

Đại biểu Phạm Văn Hoà thống nhất cao với quy định trong dự thảo về việc phân cấp, phân quyền mạnh cho các Bộ, ngành trong quyết định nhập, xuất hàng dự trữ quốc gia nhằm tăng tính chủ động và trách nhiệm. Đại biểu lấy ví dụ về việc phân cấp, phân quyền cho Bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các tỉnh trong tình huống lũ lụt ở miền Trung thời gian qua rất nhanh chóng, kịp thời, không phải chờ lệnh của Thủ tướng Chính phủ, Chính phủ hay Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Đại biểu Phạm Văn Hoà (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) phát biểu

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần làm rõ vai trò của Bộ Tài chính là "vừa tham mưu, vừa là cơ quan giúp việc để quản lý hàng dự trữ quốc gia". Theo đó, cần phân định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của Bộ Tài chính với các Bộ, ngành (Nông nghiệp và Môi trường, Y tế, Quốc phòng, An ninh) trong việc bảo quản hàng dự trữ chiến lược. Đại biểu đề nghị giao Chính phủ quy định chi tiết để phân bạch rạch ròi nhiệm vụ. Đặc biệt, về việc tạm xuất, xuất và bán hàng dự trữ quốc gia, đại biểu Phạm Văn Hoà cho rằng quy định trong dự thảo còn bất cập đối với mặt hàng do các "mạnh thường quân" ủng hộ.

Đại biểu cho rằng, mặt hàng "mạnh thường quân" ủng hộ cho ngành nào thì nên giao cho Bộ trưởng của ngành đó chịu trách nhiệm xuất nhập mà không phải thông qua Bộ trưởng Bộ Tài chính. Bộ trưởng Bộ Tài chính có thẩm quyền quản lý số lượng chi xuất, điều này sẽ giúp không qua trung gian và kịp thời cứu trợ.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng, yêu cầu quan trọng nhất của luật là đảm bảo không có khoảng trống pháp lý và không có vùng "chồng lấn" thẩm quyền trong xử lý tình huống khẩn cấp. Đại biểu lo ngại dự thảo trao thẩm quyền cho Bộ Tài chính và các Bộ quản lý chuyên ngành đan xen, có thể khó xác định mức độ trách nhiệm, gây lúng túng và chậm trễ trong việc cứu trợ, điều tiết thị trường khi có thiên tai lớn hoặc tình trạng khẩn cấp. Đại biểu kiến nghị phân định lại thẩm quyền để tránh trùng chéo, bảo đảm trách nhiệm rõ ràng và thống nhất điều hành theo hướng:

Thủ tướng Chính phủ: Giữ thẩm quyền quyết định đối với các tình huống vượt khả năng của Bộ quản lý hoặc các trường hợp liên quan đến hàng chiến lược, điều tiết thị trường quy mô lớn.

Bộ Tài chính: Chỉ nên giữ vai trò điều hòa cân đối tổng thể, quyết định trong trường hợp điều chỉnh kế hoạch hoặc khi có biến động thị trường lớn.

Bộ quản lý chuyên ngành: Chỉ nên quyết định trong phạm vi kế hoạch được phê duyệt hoặc tình huống khẩn cấp ở mức độ giới hạn, kèm theo yêu cầu báo cáo trong 24 giờ.

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Trần Quang Phương cùng các đại biểu tham dự phiên họp

Các đại biểu cũng chỉ ra những vấn đề cốt lõi, tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế nhập xuất và mua bán hàng dự trữ quốc gia nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản trị, đảm bảo an ninh kinh tế, an sinh xã hội và phòng ngừa tham nhũng, thất thoát.