Dự án Luật Đo lường: Đề xuất quản lý theo rủi ro, tháo gỡ vướng mắc trong kiểm soát phương tiện đo

Theo Tờ trình, sau 15 năm thi hành, Luật Đo lường năm 2011 bộc lộ những hạn chế về khuôn khổ cho chuyển đổi số và quản lý theo mức độ rủi ro; định hướng phát triển hạ tầng kỹ thuật đo lường, huy động nguồn lực doanh nghiệp; cũng như phân cấp và cải cách thủ tục hành chính.

Quang cảnh Hội trường

Dự thảo tập trung vào ba nhóm chính sách.

Thứ nhất, thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động đo lường thông qua nền tảng số, cơ sở dữ liệu dùng chung, kết quả đo lường số hóa và chứng thư điện tử có giá trị pháp lý như văn bản giấy. Hoạt động kiểm tra được định hướng chuyển dần từ tiền kiểm sang hậu kiểm, dựa trên mức độ rủi ro.

Thứ hai, phát triển năng lực đo lường quốc gia, ưu tiên các lĩnh vực công nghệ chiến lược, năng lượng mới, kinh tế số và kinh tế xanh; đồng thời luật hóa chương trình bảo đảm đo lường tại tổ chức, doanh nghiệp theo hướng tự nguyện. Kết quả thực hiện chương trình có thể được xem xét để giảm kiểm tra nhà nước.

Bộ trưởng Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường Vũ Hải Quân trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường

Thứ ba, phân cấp và đơn giản hóa thủ tục. Dự thảo phân định cơ chế quản lý phương tiện đo nhóm 1 và nhóm 2, xóa bỏ một số thủ tục về chuẩn công tác, hàng đóng gói sẵn và dấu định lượng; đồng thời làm rõ trách nhiệm quản lý chuyên ngành và quyền kiểm tra giữa các cấp. Theo Chính phủ, các sửa đổi dự kiến tạo cơ sở cắt giảm, đơn giản hóa 8 thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm độ chính xác của phép đo, chống gian lận và bảo vệ người tiêu dùng.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Chính phủ đề nghị giữ hình thức luật sửa đổi, bổ sung một số điều và giữ nguyên phân loại phương tiện đo nhóm 1, nhóm 2. Dự thảo cũng bỏ việc phân nhóm hàng đóng gói sẵn và dấu định lượng, kể cả dưới hình thức tự nguyện; việc kiểm soát lượng hàng tiếp tục thực hiện thông qua các yêu cầu kỹ thuật đo lường phù hợp. Bao bì đã in dấu định lượng được tiếp tục sử dụng trong 24 tháng.

Chính phủ đề nghị luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Đề nghị làm rõ cách quản lý theo mức độ rủi ro

Trình bày báo cáo thẩm tra nêu một số nội dung cần tiếp tục hoàn thiện để các chính sách mới được thể hiện rõ trong dự thảo luật. Với phương tiện đo nhóm 2, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho rằng định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, quản lý dựa trên dữ liệu và rủi ro chưa được cụ thể hóa tương xứng trong các quy định.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường

Hiện có khoảng 6,4 triệu thiết bị thuộc 69 loại phương tiện đo nhóm 2, từ công tơ điện, đồng hồ nước đến các thiết bị đo sử dụng trong y tế. Theo cơ quan thẩm tra, các thiết bị có mức độ rủi ro, độ ổn định và điều kiện sử dụng khác nhau, nhưng cơ chế kiểm soát còn tương đối đồng nhất, có thể làm tăng chi phí tuân thủ. Ủy ban đề nghị luật quy định nguyên tắc quản lý dựa trên rủi ro, tính đến lĩnh vực và mục đích sử dụng, độ ổn định của phương tiện đo, lịch sử tuân thủ và năng lực của chủ thể; trên cơ sở đó giao Chính phủ quy định phương thức kiểm soát phù hợp.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Đối với phương tiện đo nhập khẩu, mỗi năm có khoảng 3.000 mẫu phải thực hiện thủ tục phê duyệt mẫu tại Việt Nam. Dự thảo đã đề cập việc miễn, giảm thử nghiệm nhưng chưa đặt ra nguyên tắc kế thừa hoặc thừa nhận kết quả thử nghiệm, chứng nhận của nước ngoài. Ủy ban nhận định nếu phải thực hiện lại các phép thử tương đương, doanh nghiệp có thể phát sinh thêm chi phí và kéo dài thời gian đưa sản phẩm ra thị trường. Cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung nguyên tắc thừa nhận kết quả trên cơ sở năng lực của tổ chức thực hiện, mức độ tương đương của yêu cầu kỹ thuật, điều ước quốc tế và cơ chế thừa nhận mà Việt Nam tham gia.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Một vấn đề khác là việc bỏ dấu định lượng trên nhãn hàng hóa và cơ chế quản lý trọng lượng hàng đóng gói sẵn. Ủy ban đề nghị làm rõ công cụ hậu kiểm thay thế, nhất là với hàng hóa có giá trị lớn hoặc có khả năng phát sinh tranh chấp; quy định trách nhiệm doanh nghiệp tự kiểm soát định lượng theo lô, lưu trữ dữ liệu để phục vụ kiểm tra. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị đánh giá tác động và có quy định chuyển tiếp phù hợp với bao bì đã in sẵn.

Trong bối cảnh nhiều phương tiện đo được mua bán trên nền tảng số, dự thảo cần quy định đầy đủ hơn trách nhiệm của chủ quản nền tảng, sàn thương mại điện tử khi phương tiện đo nhóm 2 không bảo đảm chất lượng nhưng vẫn được kinh doanh. Ủy ban đề nghị làm rõ trách nhiệm này, bảo đảm thống nhất với pháp luật về thương mại điện tử và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Quang cảnh Hội trường

Dự thảo đã bổ sung quy định cấm can thiệp làm sai lệch kết quả đo, kể cả thông qua phần mềm. Tuy nhiên, theo cơ quan thẩm tra, cần quy định thêm cơ chế phát hiện, kiểm soát và xác định trách nhiệm của các chủ thể liên quan khi hành vi can thiệp được thực hiện bằng phần mềm hoặc hệ thống từ xa. Đây là yêu cầu nhằm bảo đảm quy định cấm có thể được phát hiện và xử lý trong thực tế.