“Chuyên trách” hay “chuyên nghiệp”?
- 30/06/2014
Quốc hội đang đặt mình trước cơ hội đổi mới cả hình thức lẫn nội dung khi cùng bàn thảo lần đầu tiên về dự án Luật tổ chức Quốc hội (sửa đổi, dự kiến được thông qua vào cuối năm 2014) trong kỳ họp thứ 7 này.
Một trong những điểm gây chú ý đầu tiên của dự án luật là quý định thêm ghế đại biểu (ĐB) chuyên trách: nâng tỉ lệ chuyên trách lên 35% trong tổng số 500 ĐB Quốc hội (hiện khoảng 28%).
Có hành chính hóa Quốc hội?
Cho dù nhiều ý kiến đồng tình với việc gia tăng ghế chuyên trách trong Quốc hội, nhưng hầu hết có chung băn khoăn như ĐB Quốc hội Trần Du Lịch: “Nếu vẫn duy trì cơ chế hiện nay mà lại tăng ĐB chuyên trách là tăng kinh phí, tăng sử dụng tiền thuế của dân trong khi không giải quyết được vấn đề gì cả”.
Cốt lõi của những băn khoăn này chính là điều mà ĐB Nguyễn Thị Quyết Tâm nói thẳng “làm thế nào để hoạt động của ĐB phải mang tính chuyên nghiệp, phải thành một nghề”. Một ĐB chuyên trách, ông Đỗ Văn Đương (ủy viên thường trực Ủy ban Tư pháp Quốc hội) thậm chí thắc mắc không rõ thế nào là những tiêu chuẩn để xứng đáng là ĐB chuyên trách, và nếu không bàn cho kỹ chuyện này thì chỉ làm “phình to bộ máy Quốc hội”.
Theo ĐB Đương, ngoài hai kỳ họp thì thời gian còn lại những ĐB chuyên trách giống như một công chức, có tính chất hành chính hóa công tác của ĐB. “Tính chất công chức này, do cơ chế hành chính, đã chi phối và làm giảm đi tính đại diện cho ý chí, nguyện vọng của cử tri”.
Bên ngoài nghị trường, phân tích của giới chuyên môn cho thấy nhiều băn khoăn về hệ quả của cơ cấu nói trên. Theo đó, do có số ĐB Quốc hội của các cơ quan trung ương về ứng cử tại các địa phương, số ĐB gắn với nơi ứng cử - nghĩa là những người có điều kiện sâu sát với dân - sẽ ít đi. Cần nói thêm rằng nhìn vào chức danh gắn với ĐB Quốc hội chuyên trách sẽ thấy rõ sự khác biệt từ mức trợ cấp chức vụ đến xe cộ...
Do vậy mà ĐB Nguyễn Thị Quyết Tâm phải nhấn mạnh: “Về kinh phí hoạt động của Quốc hội, chúng ta không tiếc, nhưng nếu luật không thông qua được hoạt động chuyên nghiệp của Quốc hội trong khi yêu cầu đảm bảo tăng kinh phí hoạt động thì tôi cho rằng rất lãng phí. Quốc hội xài quá nhiều tiền của dân mà kết quả thì chưa được như mong muốn” (Tuổi Trẻ 4-6).
Lựa chọn khó khăn?
Thực tế hoạt động của Quốc hội cho thấy tính chất hành chính khá rõ, như chính các ĐB Quốc hội nhìn nhận. Các phiên thảo luận tại hội trường cho thấy ĐB cứ xếp hàng phát biểu mà ít thấy sự tranh luận, kể cả trong thảo luận các dự án luật. Điều này xuất phát một phần từ chính quy định Quốc hội hoạt động theo chế độ hội nghị.
“Cứ làm theo kiểu này thì vô phương đổi mới hoạt động của Quốc hội, không khuyến khích ĐB tranh luận” - bà Quyết Tâm nhận xét và kiên trì đề nghị trong mỗi kỳ họp, Quốc hội cần dành thời gian cho ĐB tranh luận những vấn đề còn có ý kiến khác nhau. Theo bà, thực tế còn nhiều điều luật ĐB chưa yên tâm, thấy rằng nếu bấm nút thông qua sẽ rất khó đi vào cuộc sống, nhưng “không có cơ hội nào để làm điều này, như vậy là chưa đảm bảo quyền dân chủ của ĐB Quốc hội trong khi quyết định những vấn đề lớn của đất nước” - bà nói thẳng.
Dưới góc nhìn thực tiễn hơn trong hoạt động của Quốc hội, ĐB Trần Du Lịch cảnh báo về khả năng các điều luật được thiết kế theo cách gây ra sự hiểu lầm rằng Ủy ban Thường vụ Quốc hội là cấp trên của Quốc hội hay cấp trên của các ủy ban thuộc Quốc hội.
“Đây là điều tối kỵ. Điều tôi tâm tư nhất, với quy trình làm luật hiện nay, khi Quốc hội thảo luận dự thảo luật thì ĐB lại đối đầu với Ủy ban Thường vụ Quốc hội - ông nói - Nếu xem ĐB Quốc hội là người quyết định nội dung luật thì cách thảo luận về các dự án luật phải tổ chức khác đi, phải có cơ chế tranh luận đến cùng thay vì ĐB Quốc hội chỉ là người phát biểu ý kiến cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội tham khảo như hiện nay”.
Nếu không có một cơ chế ĐB Quốc hội hoạt động chuyên nghiệp thì “muôn thuở ĐB vẫn phải ăn, phải sống, lệ thuộc rất nhiều vấn đề khác…, nên không thể nói chính kiến của mình một cách độc lập được - ĐB Quyết Tâm đúc kết - Ngày mai mình được thông qua thăng chức này chức nọ, nâng lương…, trong khi hôm nay mình phát biểu về lĩnh vực có liên quan đến người sẽ ra quyết định về số phận chính trị của mình thì tôi hỏi các đồng chí có đủ dũng khí để hi sinh quyền lợi chính trị của mình hay không.
Điều đó đặt ra cho ĐB Quốc hội một sự lựa chọn hết sức cam go”.