Cai nghiện bắt buộc tại trường giáo dưỡng: Quy định nhân văn nhưng cần đảm bảo đủ trang thiết bị, nhân lực thực hiện

Đảm bảo nguồn lực thực hiện công tác phòng, chống ma túy

Các ý kiến tại Phiên họp đều khẳng định sự cần thiết sửa đổi Luật Phòng, chống ma túy (sửa đổi), nhất là trong bối cảnh đang thực hiện các nghị quyết của Trung ương về tinh gọn bộ máy, chuyển giao nhiệm vụ quản lý nhà nước về cai nghiện và quản lý sau cai nghiện từ Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội sang Bộ Công an. Việc sửa đổi luật là yêu cầu cấp bách để đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy trong giai đoạn ngày càng cam go và phức tạp.

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm – Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị phát biểu

Tại phiên thảo luận, nhiều đại biểu Quốc hội khẳng định, dự thảo Luật Phòng, chống ma túy (sửa đổi) có phạm vi tác động xã hội rộng lớn, trực tiếp liên quan đến vấn đề quyền con người, quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của nhiều chủ thể khác nhau. Đại biểu Nguyễn Minh Tâm – Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị đề nghị Cơ quan soạn thảo thể hiện rõ hơn về nội dung nguồn lực thực hiện trong dự án Luật; nghiên cứu bổ sung các quy định liên quan đến nhóm đối tượng đặc thù là: phụ nữ mang thai, phụ nữ nuôi con nhỏ, trẻ em gái.... Đồng thời nghiên cứu, bổ sung quy định về cơ sở dữ liệu chung về công tác phòng chống ma túy, danh sách người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện ma túy; việc kết nối thông tin của các bộ, ngành, địa phương và kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy để thống nhất quản lý trên cả nước.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt – Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk cho biết, khoản 3, Điều 4 dự thảo Luật quy định một trong những nguồn tài chính cho công tác phòng chống ma túy đó là “nguồn chi trả của người nghiện ma túy, gia đình của họ”. Theo đại biểu, quy định này chỉ mới quy định đối với đối tượng người nghiện ma túy và gia đình họ, mà chưa bao quát đầy đủ các đối tượng khác.

Đại biểu nêu thực tế trong thực tiễn, trường hợp khi tiến hành test nhanh chất ma túy, trong trường hợp người sử dụng ma túy, người sau cai nghiện không đồng ý với kết quả của cơ quan Công an, họ có quyền yêu cầu được xét nghiệm tại cơ sở y tế khác, thì việc chi trả kinh phí này phải do họ tự chịu trách nhiệm. Do vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung đối tượng “người sử dụng trái phép chất ma tuý, người sau cai nghiện ma tuý”, nhằm tăng trách nhiệm, tăng hiệu quả xã hội hóa nguồn tài chính trong công tác phòng chống ma túy. Như vậy, khoản 3, Điều 4 sẽ được chỉnh lý thành “Chi trả của người sử dụng trái phép chất ma tuý, nghiện ma túy, sau cai nghiện ma tuý và gia đình của họ”.

Đại biểu Vũ Hồng Luyến – Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên phát biểu

Đồng tình với quy định ưu tiên nguồn lực phòng chống ma túy cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, hải đảo khu vực biên giới, vùng có điều kiện kinh tế, xã hội khó khăn và địa bàn phức tạp, đại biểu Vũ Hồng Luyến – Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung thêm quy định về ưu tiên đầu tư cho các vùng có tốc độ đô thị hóa và công nghiệp cao, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp. Đại biểu phân tích, đây là  các điểm thu hút nhiều lao động di cư nên dễ hình thành các tụ điểm phức tạp về ma túy, do vậy cần nhiều nguồn lực tập trung để trang bị cơ sở vật chất, công cụ nghiệp vụ hiện đại cho lực lượng chuyên trách tại các địa bàn này.

Nội hàm “khó khăn đặc biệt” dễ dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau

Cho ý kiến về quy định việc “hoãn, miễn, tạm đình chỉ chấp hành quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc đối với người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi” ( điều 37), đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt – Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk cho biết, điểm b, khoản 1 điều 37 Dự thảo Luật Phòng, chống ma túy (sửa đổi) quy định: “Người phải chấp hành quyết định nhưng chưa đưa đến cơ sở cai nghiện ma túy công lập, trường giáo dưỡng được hoãn chấp hành quyết định trong trường hợp: Gia đình đang có khó khăn đặc biệt được Chủ tịch UBND cấp xã nơi người đó cư trú xác nhận. Khi điều kiện hoãn chấp hành quyết định không còn thì quyết định tiếp tục thi hành”.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt – Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk phát biểu

Qua nghiên cứu dự án Luật và từ tổng kết thực tiễn cho thấy, quy định này còn nhiều bất cập, dễ dẫn đến áp dụng không thống nhất và gây khó khăn cho cơ quan thực thi. Cụ thể, nội hàm “khó khăn đặc biệt” trong quy định này chưa được xác định rõ trong luật và các văn bản hướng dẫn liên quan, dẫn đến mỗi địa phương hiểu khác nhau, đánh giá khác nhau, áp dụng khác nhau. Sự thiếu chuẩn hóa này tiềm ẩn nguy cơ phát sinh thủ tục "xin - cho" và tạo khoảng trống pháp lý khi khiếu nại, tranh chấp, theo đại biểu.

Dự thảo Luật giao thẩm quyền xác nhận này cho Chủ tịch UBND cấp xã, mặc dù đây là quy định "mở" tùy thuộc vào hoàn cảnh cụ thể, nhưng việc không quy định tiêu chí bắt buộc sẽ vừa tạo áp lực trách nhiệm cho Chủ tịch xã vừa khiến việc xác nhận có thể mang tính cảm tính, thiếu minh bạch, thậm chí có thể bị lợi dụng để trì hoãn việc đưa đối tượng vào cơ sở cai nghiện bắt buộc.

Đại biểu tham gia Phiên họp

Hơn nữa, quy định trong dự thảo Luật không quy định thời hạn tối đa của thời gian hoãn, thời hạn hiệu lực của văn bản xác nhận khi có hoàn cảnh “khó khăn đặc biệt” sẽ gây khó khăn trong việc xác định thời hạn điều kiện hoãn thi hành không còn, gây khó khăn công tác quản lý người nghiện.

Bên cạnh đó, điểm b, khoản 1, Điều 37 dự thảo Luật cũng quy định: “khi điều kiện hoãn chấp hành quyết định không còn thì quyết định được tiếp tục thi hành”. Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt cho rằng, quy định này còn chung chung, thiếu quy định thời hạn, cơ quan và các thủ tục xác minh điều kiện ":hoãn" không còn... dẫn tới áp dụng tùy nghi và khó thi hành trên thực tế.

Đại biểu tham gia Phiên họp

Việc “tự động tiếp tục thi hành” khi điều kiện hoãn không còn cũng thiếu cơ sở pháp lý trong khi việc hoãn thi hành được thực hiện bởi Quyết định của Tòa án nhân dân khu vực, việc tiếp tục thi hành lại được thực hiện bởi thủ tục nào?. Hơn nữa, thực tiễn cho thấy, các trường hợp được hoãn thi hành thường không cư trú ổn định, rất khó quản lý. Nếu không có quyết định hành chính hoặc thông báo bắt buộc tiếp tục thi hành thì không thể tự động đưa họ vào cơ sở cai nghiện.

Từ những vấn đề trên, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt – Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk đề nghị Cơ quan soạn thảo thiết kế lại quy định này theo hướng làm rõ những trường hợp nào thuộc “hoàn cảnh khó khăn đặc biệt”, quy định thẩm quyền và yêu cầu xác minh hoàn cảnh, các thủ tục hành chính để người nghiện tiếp tục thực hiện quyết định cai nghiện tại các cơ sở cai nghiện bắt buộc, trường giáo dưỡng khi các điều kiện hoãn không còn.

Cai nghiện bắt buộc tại trường giáo dưỡng: Quy định nhân văn nhưng cần đảm bảo đủ trang thiết bị, nhân lực

Quan tâm đến quy định người nghiện từ 12 đến dưới 18 tuổi được cai nghiện bắt buộc tại trường giáo dưỡng tại Điều 35 của dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga – Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng đánh giá đây là chính sách thể hiện tính nhân văn sâu sắc, đồng thời phù hợp với Công ước quốc tế về quyền trẻ em.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga – Đoàn ĐBQH thành phố  Hải Phòng phát biểu

Theo đại biểu, trường giáo dưỡng là môi trường vừa đảm bảo kỷ luật vừa có chương trình giáo dục văn hóa, giáo dục nghề nghiệp, sẽ giúp các em không bị đứt gãy quá trình học tập và tránh mặc cảm, tránh môi trường tội phạm (điều rất dễ xảy ra khi đưa trẻ vào cơ sở cai nghiện chung với người trưởng thành).

Hơn nữa, lứa tuổi 12 đến 18 là giai đoạn chưa hoàn thiện về tâm sinh lý, các em rất dễ bị lôi kéo, dụ dỗ. Vì vậy, phương án đưa vào trường giáo dưỡng thay vì cơ sở cai nghiện thông thường giúp bảo vệ trẻ em khỏi nguy cơ bị tổ chức tội phạm, tác động và lợi dụng.

Điều 35 dự thảo cũng quy định đầy đủ về thủ tục, hồ sơ, quyền của gia đình và và thời hạn chấp hành cho thấy sự đảm bảo tối đa quyền trẻ em; đồng thời vẫn duy trì được tính răn đe và hỗ trợ phục hồi cần thiết. Đây là bước tiến quan trọng trong chính sách đối với người chưa thành niên sử dụng ma túy. Tuy nhiên, việc đưa người nghiện từ 12 đến dưới 18 tuổi cai nghiện bắt buộc tại các trường giáo dưỡng cần phải được đồng bộ với việc bổ sung đầy đủ các trang thiết bị, nhân lực cho việc cai nghiện như: cán bộ y tế, nhân viên hỗ trợ tâm lý với một quy trình cai nghiệm đầy đủ và khoa học để đảm bảo thực sự hiệu quả.

Đại biểu Trần Thị Thu Phước - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi

Cũng cho ý kiến về biện pháp cai nghiện đối với người từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi quy định tại Điều 35 của dự thảo luật, đại biểu Trần Thị Thu Phước - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi cho rằng, đây là phương án nhân văn và phù hợp với bối cảnh, tình hình hiện nay. Môi trường trong trường giáo dưỡng do Bộ Công an quản lý vừa đảm bảo tính kỷ luật, nghiêm minh, vừa có điều kiện tổ chức học văn hóa, học nghề tốt hơn nhiều so với việc ghép vào các cơ sở cai nghiện hỗn hợp. Do đó, đại biểu cho rằng, việc đưa các trường hợp trên vào trường giáo dưỡng sẽ giúp các em tách khỏi môi trường xấu, vừa cai nghiệm vừa giáo dục và chuẩn bị tốt hơn cho  tái hòa nhập cộng đồng.

Có ý kiến khác với đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga và đại biểu Trần Thị Thu Phước, đại biểu Phạm Văn Hòa – Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp đề nghị cân nhắc quy định này. Theo đại biểu Hòa, những trường hợp rất đặc biệt thì mới đưa vào trường giáo dưỡng, còn chủ yếu thực hiện giáo dục tại gia đình.

Đại biểu Phạm Văn Hòa – Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp phát biểu

Một số đại biểu cho rằng, đối tượng này ở mỗi địa phương không nhiều và việc cai nghiện tại trường giáo dưỡng sẽ khó khăn cho gia đình trong việc chăm nuôi; đề nghị quy định linh hoạt hơn theo hướng "cai nghiện bắt buộc cho người từ đủ 12 tuổi đến 18 tuổi vẫn được thực hiện tại trường giáo dưỡng, còn đối với trường hợp đặc biệt vì lý do khách quan giao Bộ Công an quy định mở rộng việc cai nghiện bắt buộc cho người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi có thể cai nghiện ở cơ sở cai nhiện ma túy tại địa phương".

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang phát biểu giải trình vấn đề đại biểu nêu

Giải trình vấn đề đại biểu nêu liên quan đến quy định người nghiện từ 12 đến dưới 18 tuổi được cai nghiện bắt buộc tại trường giáo dưỡng tại Điều 35 dự thảo luật, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, theo thống kê số lượng người từ 12 tuổi và đến dưới 18 tuổi đang tổ chức cai nghiện ma túy bắt buộc trong toàn quốc là 239 trường hợp. Do số lượng không nhiều nên việc tổ chức cai nghiện ma túy bắt buộc tại trường giáo dưỡng đối với số đối tượng có thể đảm bảo về điều kiện nguồn lực, cơ sở vật chất trong tổ chức thực hiện. Việc cai nghiện cho đối tượng này đều có khu riêng; mặt khác môi trường của trường giáo dưỡng phù hợp với lứa tuổi này để đảm bảo quyền lợi, nhất là việc tiếp tục học văn hóa.

“Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, Cơ quan soạn thảo sẽ phối hợp với Cơ quan thẩm tra và các đơn vị có liên quan nghiên cứu, chỉnh lý dự thảo luật theo hướng, đưa người từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi cai nghiện ma túy bắt buộc tại trường giáo dưỡng, hoặc cơ sở cai nghiện ma túy công lập trong trường hợp đủ điều kiện. Các điều kiện này sẽ giao Chính phủ, hoặc Chính phủ ủy quyền cho Bộ trưởng Bộ Công an quy định cụ thể”, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết.