Bảo hiểm y tế: Dân nghèo hóa, quỹ kết dư

Nghèo hóa khi khám chữa bệnh là nguy cơ đối với một bộ phận người dân Việt.

Nghịch lý

Phát biểu tại Hội nghị xin ý kiến đối với Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm y tế (BHYT) được tổ chức tại Hà Nội gần đây, bà Đào Lan Hương, chuyên gia y tế Ngân hàng Thế giới cho rằng: Trong khám chữa bệnh của người dân Việt Nam, việc chi trả cho dịch vụ y tế tự nguyện còn hạn chế, dù tỷ lệ người dân sử dụng dịch vụ y tế tự nguyện ở mức cao, chiếm tới 50% trong tổng số người sử dụng dịch vụ khám, chữa bệnh và mua thuốc của người dân, dẫn đến tình trạng người dân rơi vào nghèo hóa.Cũng theo bà Lan Hương, hiện nay, người Việt phải chi trả chi phí dịch vụ y tế quá cao, chiếm đến 50% tổng chi tiêu y tế (trong khi ở nhiều nước có nền kinh tế ngang bằng Việt Nam, tỷ lệ này chỉ dưới 30%).

Theo ông Nguyễn Minh Thảo - Phó Tổng giám đốc Bảo hiểm Xã hội Việt Nam, hiện chi phí y tế rất đắt, không có BHYT khả năng chi trả của người dân rất khó khăn.

Thực tế cho thấy, nguy cơ nghèo hóa của người dân khi đi khám, chữa bệnh là có thực, nhưng theo báo cáo của một số cơ sở y tế, hiện quỹ BHYT của họ lại đang ở tình trạng kết dư (tức là thừa tiền, không sử dụng hết).

Theo báo cáo của Sở Y tế Hà Giang tại Hội nghị trên, kinh phí kết dư quỹ BHYT hàng năm tại tỉnh rất lớn. Năm 2009 kết dư 39,5 tỷ đồng, năm 2010 là 70,3 tỷ đồng, năm 2011 là 65,7 tỷ đồng và năm 2012 lên đến 92 tỷ đồng.

“Theo quy định, số tiền kết dư sẽ cho phép các địa phương mua sắm trang thiết bị, đầu tư bệnh viện nhưng không có hướng dẫn cụ thể nên hiện nay số tiền kết dư ấy vẫn chưa được sử dụng”, đại diện Sở Y tế Hà Giang cho biết.

Tương tự, đại diện Sở Y tế tỉnh Hà Nam cho biết, trong năm 2012 cơ quan này hiện kết dư 20 tỷ đồng nhưng chưa được sử dụng để đầu tư trang thiết bị cho các đơn vị khám chữa bệnh, phục vụ bệnh nhân.

Tại Hà Nội, trong 3 năm liền đều có kết dư. Cụ thể, năm 2010 kết dư 571 tỷ đồng, năm 2011 là 319,6 tỷ đồng, năm 2012 ước là 871 tỷ đồng.

Còn theo báo cáo của Bảo hiểm Xã hội Việt Nam, tính trên cả nước, riêng năm 2012 Quỹ BHYT kết dư với số tiền lên đến hơn 12.000 tỷ đồng, tăng hơn 5.000 tỷ đồng so với năm trước.

Rõ ràng, Quỹ BHYT là do người dân đóng, nhưng khi kết dư lại chưa được tái sử dụng để phục vụ người bệnh. Vậy vấn đề nằm ở đâu?

Có hay không lạm dụng chỉ định điều trị?

Theo báo cáo của Bảo hiểm Xã hội Việt Nam, hiện nay khoảng 67% dân số Việt Nam có thẻ BHYT nhưng số tiền người dân chi trả cho y tế từ tiền túi còn cao, chiếm đến 50%. Trong khi đó chất lượng khám, chữa bệnh của các cơ sở y tế lại chưa đáp ứng hết nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân.

Trả lời phóng viên báo chí bên lề Lễ Mít tinh nhân ngày Bảo hiểm y tế Việt Nam 1-7-2013, ông Lê Bạch Hồng- Tổng giám đốc Bảo hiểm Xã hội Việt Nam cho biết: Hiện ý thức tự giác tham gia BHYT của người dân chưa cao. Quy định về điều kiện tham gia y tế tự nguyện chưa hợp lý, chưa khuyến khích được người dân tham gia lâu dài, liên tục. Một số quy định còn sơ hở dẫn đến tình trạng nhiều người khi mắc bệnh mới tham gia BHYT. Do đó, chưa nâng cao ý thức chia sẻ cộng đồng của người dân dẫn đến nguy cơ mất cân đối quỹ.

Bên cạnh đó, cũng theo ông Hồng, danh mục thuốc trong khám chữa bệnh liên tục được mở rộng, có quá nhiều tên thương mại được sử dụng dẫn đến khó quản lý giá thuốc và giảm khả năng kiểm soát tình trạng lạm dụng trong chỉ định điều trị. Cơ chế quản lý giá thuốc chưa đạt hiệu quả như mong muốn, việc đấu thầu thuốc, vật tư y tế còn phân tán, khó kiểm soát. Ngay trên địa bàn một tỉnh cũng có hàng chục hội đồng đấu thầu thuốc dẫn đến sự chênh lệch lớn về giá của cùng một loại thuốc trên cùng một địa phương và thường cao hơn giá thị trường, tạo thêm gánh nặng cho người dân khi ốm đau.

“Tình trạng lạm dụng quỹ BHYT của các cơ sở khám chữa bệnh vẫn chưa được khắc phục triệt để. Đặc biệt là việc chỉ định quá mức các dịch vụ y tế không cần thiết, gây tốn kém cho người dân và quỹ BHYT”, ông Lê Bạch Hồng nói.

Trước thực tế trên, nhiều giải pháp đã được đề xuất nhằm khắc phục những hạn chế trong công tác BHYT hiện nay.

“Ngành y tế cũng cần nâng cao chất lượng dịch vụ của tuyến dưới bằng cách mở rộng danh mục thuốc ở tuyến dưới, đề xuất Chính phủ cho phép với các bệnh thông thường giá ở tuyến trên và dưới bằng nhau. Bên cạnh đó, Bộ Y tế cần có cơ chế chặt chẽ hơn để kiểm soát bác sỹ kê thuốc ngoài danh mục cũng như hạn chế lạm dụng dịch vụ y tế, đảm bảo quyền lợi của người bệnh”, đây là đề xuất của đại diện Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam.