Thứ ba, ngày 22/01/2019login

Sửa đổi Hiến pháp: Tạo điều kiện cho người dân thực thi tự do

Phân định rõ hơn “quyền con người” và “quyền công dân” là một nét tiến bộ của dự thảo Hiến pháp sửa đổi. Ngày 10-12, tại Hải Phòng, Bộ Tư pháp tổ chức hội thảo góp ý cho báo cáo nghiên cứu, đề xuất sửa đổi Hiến pháp trước khi các cơ quan chức hoàn thiện bản dự thảo HP 1992 sửa đổi để công bố lấy ý kiến nhân dân.
Đạo luật gốc
Thứ trưởng Tư pháp Hoàng Thế Liên, thành viên Ban Tổng kết Hiến pháp của Chính phủ và Ban Biên tập Hiến pháp sửa đổi, cho biết: “Trước đây, ta coi đó là tuyên ngôn chính trị, pháp lý. Cho nên đưa vào Hiến pháp rất nhiều quy định mang tính mục tiêu, định hướng, phấn đấu. Nay thống nhất coi đó là luật gốc, tức có giá trị áp dụng trực tiếp thì phải thu gọn lại. Cái gì là cơ bản, là quan trọng, cốt lõi nhất, phải thực hiện ngay mới đưa vào hiến định”.
Với nhận thức mới ấy, bản dự thảo Hiến pháp sửa đổi đã viết lại rất nhiều về nhóm quy định quyền con người, quyền cơ bản công dân. Kỹ thuật lập hiến xử lý theo hướng quyền của công dân thì có kèm theo từ “công dân”, còn quyền con người thì được thể hiện bằng tiền tố “mọi người”. Hàm ý là những quyền con người ấy không chỉ áp dụng cho công dân VN mà cả người nước ngoài sinh sống, làm ăn hay đang có mặt tại VN.
Tuy nhiên, theo TS Trần Ngọc Định - giảng viên ĐH Luật Hà Nội, sẽ có những quyền không thể áp dụng đồng đều cho mọi đối tượng. Ví dụ, quyền tự do đi lại thì giữa công dân VN và người nước ngoài tại VN được điều chỉnh bằng những văn bản khác nhau, mức độ kiểm soát, hạn chế khác nhau. Tương tự, quyền “tự do kinh doanh” cũng không thể công bằng cho cả người VN và người nước ngoài.
Tự do - thuộc tính của con người
Phân định rõ hơn “quyền con người” và “quyền công dân” là một nét tiến bộ của dự thảo Hiến pháp sửa đổi. “Nhưng con người có rất nhiều quyền và công dân cũng rất nhiều quyền thì chọn những quyền nào để đưa vào Hiến pháp? Và “tự do” khác gì với “quyền” - PGS Dương Đăng Huệ, Vụ trưởng Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế Bộ Tư pháp, nêu câu hỏi để mọi người cùng thảo luận.
PGS Thái Vĩnh Thắng, chuyên gia hiến pháp và lịch sử tư tưởng nhà nước - pháp luật thuộc ĐH Luật Hà Nội, chia sẻ: “Theo tôi hiểu, tự do là quyền con người tự thân, là thuộc tính của con người. Nhà nước không cần tổ chức cho người dân thực hiện và cũng không được can thiệp vào lĩnh vực đó. Đã là quyền tự do thì chỉ có thể điều chỉnh bằng quy phạm đạo đức, quy phạm tôn giáo; quy phạm pháp luật chỉ là để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân thực thi tự do”.
Với lập luận như vậy, nhiều chuyên gia đồng tình với phạm vi thể hiện trong dự thảo Hiến pháp sửa đổi, khẳng định một số quyền con người như quyền tự do ngôn luận, tự do hội họp, tự do biểu tình, tự do báo chí.
(PGS Dương Đăng Huệ, Vụ trưởng Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế Bộ Tư pháp, phát biểu tại hội thảo.
Ảnh: NGHĨA NHÂN)
Không thể dùng luật để triệt tiêu quyền cơ bản
Một điểm tích cực nữa ở dự thảo Hiến pháp sửa đổi là khẳng định các quyền con người, quyền cơ bản của công dân chỉ bị hạn chế bởi “luật do QH ban hành”, thay vì như Hiến pháp 1992, quy định chung chung là hạn chế bởi “pháp luật” - tức cả văn bản quy phạm dưới luật do Chính phủ, bộ ngành, địa phương ban hành.
Tuy nhiên, TS Nguyễn Thị Kim Thoa, Vụ trưởng Vụ Pháp luật hành chính - hình sự Bộ Tư pháp, chỉ ra là vẫn có những nguy cơ luật được ban hành tùy tiện để hạn chế quyền con người, quyền cơ bản của công dân. Dẫn kinh nghiệm lập hiến của CHLB Đức, bà Thoa cho rằng cần ràng buộc trong Hiến pháp những nguyên tắc lập pháp, buộc luật ban hành không được triệt tiêu giá trị nguyên thủy của các quyền hiến định đó. Chẳng hạn, QH có thể ban hành luật về biểu tình nhưng là để hướng dẫn, tạo điều kiện cho người dân thực hiện quyền hiến định đó chứ không được chứa đựng những nội dung gây khó, tước đoạt quyền biểu tình của người dân.
Cơ chế bảo hiến?
Thứ trưởng Hoàng Thế Liên cho biết sau buổi họp Ban Biên tập Hiến pháp sửa đổi cuối tuần trước, dự thảo Hiến pháp đã được sửa đổi, bổ sung cấp độ thấp nhất về bảo hiến. Từ ba mô hình tòa bảo hiến, hội đồng bảo hiến độc lập và hội đồng bảo hiến thuộc QH, nay đã chọn mô hình thứ ba, theo hướng hội đồng sẽ phán quyết về những trường hợp vi phạm Hiến pháp, báo cáo QH quyết định. Đây là giải pháp đáp ứng hai tiền đề quan trọng của đặc thù VN: một đảng duy nhất cầm quyền và QH được Đảng khẳng định là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.

Theo Báo Pháp luật TP Hồ Chí Minh Online
Nghĩa Nhân

Nghị quyết sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 1992

Loại dự thảo : Dự thảo nghị quyết

Cơ quan trình dự thảo : Kiểm toán Nhà nước

Cơ quan chủ trì soạn thảo : Đang cập nhật

Ủy ban thẩm tra : Ủy ban Pháp luật

Trạng thái : Đã thông qua

 

THƯ VIỆN QUỐC HỘI - VĂN PHÒNG QUỐC HỘI
Địa chỉ: 22 Hùng Vương, Ba Đình, Hà Nội     Điện thoại: 080.46019     Fax: 080. 48278  
Email:
thuvienquochoi@qh.gov.vn | thuvienquochoi@gmail.com