Thứ hai, ngày 22/12/2014login

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội tổ chức phiên giải trình về hoạt động khoa học và công nghệ

Sáng 22-9, tại Hà Nội, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của QH đã tổ chức phiên giải trình về cơ chế tài chính và huy động nguồn lực đầu tư nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động khoa học và công nghệ (KH và CN) của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đối với các bộ: Khoa học và Công nghệ, Tài chính, Kế hoạch và Ðầu tư.

 

 

     Cùng dự, có đồng chí Nguyễn Thị Kim Ngân, Bí thư T.Ư Ðảng, Phó Chủ tịch QH; các đồng chí Ủy viên T.Ư Ðảng: Nguyễn Hạnh Phúc, Chủ nhiệm Văn phòng QH; Nguyễn Quân, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ; Phan Xuân Dũng, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của QH.

     Phát biểu ý kiến tại phiên họp, đồng chí Nguyễn Thị Kim Ngân nêu rõ: Trong những năm qua, Ðảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản quan trọng tiếp tục khẳng định vai trò then chốt của KH và CN đối với phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân. Cùng với quá trình đổi mới, nền KH và CN của nước ta đã đạt nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, hoạt động trong lĩnh vực này đã bộc lộ một số yếu kém. Ðó là, nhìn chung năng lực KH và CN quốc gia chưa tương xứng với vai trò là động lực then chốt và nền tảng cho quá trình phát triển đất nước. Công tác tổ chức, quản lý nhà nước về KH và CN đổi mới chậm; tổng đầu tư xã hội, nhất là từ doanh nghiệp dành cho KH và CN còn thấp, sử dụng chưa hiệu quả. Cơ chế tài chính cho KH và CN mang nặng tính hành chính, không phù hợp với đặc thù hoạt động nghiên cứu, sáng tạo. Vấn đề đổi mới cơ chế, chính sách tài chính và huy động các nguồn lực đầu tư cho KH và CN là một trong những vướng mắc lớn cần có giải pháp khắc phục hiệu quả, kịp thời.

Lương cho cán bộ khoa học 200 USD/tháng

Đại biểu Hoàng Thị Tố Nga (Nam Định), đề nghị Bộ KH&CN trả lời về vấn đề hiện nay người nghiên cứu khoa học không có phụ cấp, đời sống khó khăn phần lớn đã chuyển sáng nghề khác, trước thực trạng này có có giải pháp gì để thu hút nhân tài cho việc nghiên cứu khoa học công nghệ? Vai trò của khoa học công nghệ đối với chương trình xây dựng nông thôn mới như thế nào?

Còn đại biểu Bùi Thị An (đoàn Hà Nội) băn khoăn về việc làm thế nào để đột phá trong phát triển khoa học công nghệ trong tương lai và Bộ sẽ có những dự định như thế nào? Đại biểu An cũng đã chất vấn Bộ Tài chính về lý do tại sao kinh phí đầu tư cho nghiên cứu khoa học công nghệ luôn được cấp phát chậm?

Liên quan đến vấn đề nhà nước đầu tư 2% ngân sách dành cho nghiên cứu khoa học, đại biểu Đỗ Văn Vẻ (đoàn Thái Bình) đề nghị Bộ KH&CN giải trình lý do tại sao hàng năm Bộ không giải ngân hết số tiền ngân sách này trong khi các nhà khoa học luôn “than rằng” không có kinh phí.

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Nguyễn Quân cho rằng, tình hình sử dụng sáng chế trong khoa học công nghệ hàng năm đều tăng. Giai đoạn từ 2006 – 2010 sáng chế trong khoa học công nghệ đã tăng gấp đôi giai đoạn từ năm 2001 – 2005. Về vấn đề các nhà khoa học Việt Nam không tham gia đăng ký sáng chế với nước ngoài, Bộ trưởng Quân cho rằng, kinh phí để đăng ký sáng chế ở nước ngoài cao, thêm vào đó thủ tục rườm rà nên nhà khoa học VN không đăng ký tham gia.

Ông Quân cho rằng những đề tài nghiên cứu về khoa học cơ bản mặc dù rất tốt nhưng không thể ứng dụng được ngay tức thì mà cần phải có thời gian. Đối với những nghiên cứu khoa học ứng dụng tốt sẽ được áp dụng ngay thực tiễn nhưng để triển khai đồng loạt thì rất cần những doanh nghiệp hỗ trợ đặt hàng để sản xuất. Bên cạnh đó, do doanh nghiệp “ưa” hàng ngoại nên sản phẩm trong nước không được “chọn mặt gửi vàng” mặc dù chất lượng ngang nhau, thậm chí sản phẩm của Việt Nam còn rẻ hơn.

Trả lời về vấn đề hiện nay các nhà khoa học không có phụ cấp gì ngoài lương, Bộ trưởng Nguyễn Quân cho rằng, cũng không thể tự ý nâng lương đối với các nhà khoa học, việc này Bộ cũng đã đề xuất với Bộ Nội vụ nhưng không được chấp nhận.

Đối với chương trình nông thôn mới, để giúp bà con vùng nông thôn, miền núi Bộ KH&CN đã dành trên 35 tỷ đồng để hỗ trợ cho các tổ chức khoa học công nghệ cho nông thôn, nông dân miền núi, đặc biệt là về công nghệ sản xuất, công nghệ chế biến.

Bộ trưởng Nguyễn Quân cũng thừa nhận, lỗi yếu kém trong nghiên cứu khoa học hiện nay là do mang nặng tính hình thức, tư duy. Bộ trưởng Quân cho rằng, chính việc kéo dài thủ tục hành chính rườm ra đã khiến cho nhiều công trình nghiên cứu được triển khai quá chậm và không hiệu quả. Ông Quân ví dụ, Việc lập kế hoạch về kinh phí để nghiên cứu phải mất 2 năm mới được duyệt, các nhà khoa học phải chờ đợi 2 năm thì công trình lúc đó không còn hiệu quả như mong muốn trong khi đó khoa học trên thế giới phát triển rất nhanh.

Trước việc, các doanh nghiệp không mặn mà dành 10% cho nghiên cứu khoa học, ông Quân cho rằng, hiện nay chúng ta mới đề nghị doanh nghiệp trích 10% cho nghiên cứu khoa học công nghệ thì họ sẽ không quan tâm. Muốn thực hiện vấn đề này chúng ta phải quy định bắt buộc các doanh nghiệp trích 10% cho nghiên cứu khoa học.

Về vấn đề quản lý nhân tài, ông Quân cho rằng, các nhà khoa học hiện đang sống rất khó khăn, chỉ có thu nhập lương trung bình khoảng 200 USD/tháng nên chưa thu hút được nhân tài. Môi trường làm việc, trang thiết bị cũng thiếu, vấn đề này trong dự án luật (sửa đổi) cũng đề cập.

Dự án được phê duyệt, một năm mới có tiền

Bà Nguyễn Thị Minh, Thứ trưởng Bộ Tài chính cho rằng, hiện nay mỗi năm Chính phủ dành 2% ngân sách cho nghiên cứu khoa học, tiền thì để ở các kho bạc nên các nhà khoa học cứ đề tài được duyệt thì ra rút tiền. Tuy nhiên, vấn đề ở đây là sử dụng làm sao cho hợp lý nguồn ngân sách này. Chứ không thể chuyển tiền theo ý tưởng được. Các nhà khoa học muốn tiếp cận nguồn vốn thì các nhà thẩm định, phê duyệt cũng phải nhanh chóng thực hiện. Hiện nay kinh phí 2012 của khoa học công nghệ còn tới 400 tỷ nhưng vẫn chưa được sử dụng điều này do các nhà khoa học, Bộ KH&CN chứ không phải do Bộ Tài chính.

Đại biểu Đoàn Nguyễn Thùy Trang (đoàn TP. Hồ Chí Minh) chất vấn về thực trạng hiện nay nhiều cơ sở nghiên cứu khoa học công nghệ “kêu” thiếu kinh phí hoạt động, đời sống các nhà khoa học “đói”, xin Bộ trưởng cho biết đến bao giờ các nhà khoa học Việt Nam mới sống được bằng đồng lương từ chính việc nghiên cứu khoa học của mình?

Trả lời về vấn đề này, Bộ trưởng Nguyễn Quân cho rằng, để các nhà khoa học sống được bằng chính đồng lương từ nghiên cứu khoa học của mình thì cần có cơ chế cụ thể là việc Bộ được tự chủ chủ về vấn đề tài chính của mình.Được như vậy cần có bước đột phá về cơ chế tài chính cho khoa học công nghệ.

Ông Quân cho biết, ngay cả việc công trình khoa học đã được Bộ tài chính phê duyệt thì phải đến 1 năm sau mới nhận được tiền.

Cần sử dụng hiệu quả 10% lợi nhuận trước thuế cho KHCN

Tại phiên giải trình, Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Quân cho biết, do không quy định bắt buộc doanh nghiệp phải trích 10% lợi nhuận trước thuế để phát triển KHCN nên nhiều doanh nghiệp không thực hiện.

Nay cần quy định lại việc bắt buộc doanh nghiệp phải trích lập 10% lợi nhuận trước thuế để đầu tư cho nhiệm vụ phát triển KHCN (doanh nghiệp Nhà nước thì bắt buộc ở mức này, còn các loại hình doanh nghiệp khác có thể thấp hơn).

Đi kèm với quy định này, theo Bộ trưởng Nguyễn Quân, sẽ có cơ chế sử dụng số kinh phí 10% trích lập nói trên. Chẳng hạn, doanh nghiệp sẽ sử dụng nó để tự đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp.

Tuy nhiên, với đặc điểm ở nước ta, nhiều doanh nghiệp nhỏ thì mức trích 10% lợi nhuận trước thuế cũng không đủ lớn thì các doanh nghiệp dành phí đó cho Quỹ KHCN của  địa phương. Quỹ ở địa phương sẽ sử dụng để tập trung đầu tư cho các doanh nghiệp chủ chốt khác ở địa phương sử dụng, qua đó nâng cao hiệu quả nghiên cứu, ứng dụng KHCN.

Hiện ở nước ta có 24 tỉnh, thành phố  đã có Quỹ KHCN. Các quỹ này mỗi năm được cấp lần đầu, rồi sau đó tự bảo toàn vốn. Vì thế, khi địa phương tài trợ cho công trình nghiên cứu thì sẽ mất vốn. Trong khi các doanh nghiệp không sử dụng hết 10% tỷ lệ trích thì sẽ chuyển sang đóng góp cho Quỹ này để bảo toàn vốn, đóng góp cho nghiên cứu khoa học.

Ở một khía cạnh khác theo Bộ trưởng Nguyễn Quân, hiện hàng năm Nhà nước dành 2% tổng chi ngân sách cho phát triển KHCN (tương đương 0,5% GDP). Đây là mức đầu tư cao trong các quốc gia đang và đã phát triển, tuy nhiên nước ta chỉ chủ yếu sử dụng nguồn 2% này còn các nước khác lại tận dụng được nguồn đầu tư từ xã hội, gấp 3- 5 lần đầu tư của nhà nước. Ngành KHCN đặt mục tiêu đầu tư xã hội cho nghiên cứu KHCN sẽ phải chiếm 1% GDP, do đó rất cần đóng góp của các doanh nghiệp và cơ chế thu hút đầu tư của nước ngoài.

Về việc sử dụng 2% kinh phí từ ngân sách Nhà nước hàng năm, Bộ trưởng Nguyễn Quân cho biết theo quy định mới của Chính phủ, Bộ KHCN sẽ tham gia phân bổ, thẩm định nội dung đầu tư và giám sát việc thực hiện các đề tài KHCN của các bộ, ngành, địa phương. Với cách thức này, Bộ trưởng cho biết Bộ KHCN sẽ có đầy đủ thông tin để đánh giá, kiểm soát được việc thực hiện hiệu quả mức phân bổ kinh phí này, tránh đầu tư dàn trải.

Mặc dù nghiên cứu KHCN ở Việt Nam còn một số hạn chế nhưng Bộ trưởng Nguyễn Quân khẳng định: Không có nước nào có đầu tư ít cho KHCN mà lại có thành quả như Việt Nam. Chợ KHCN vừa khai trương cách đây 2 ngày đã cho thấy các sản phẩm KHCN của nước ta có trình độ không kém thế giới như trong lĩnh vực nông nghiệp, y tế, dầu khí, công nghệ thông tin.

 

Theo Dự thảo Online tổng hợp
Phòng NCTH

Luật Khoa học và Công nghệ (sửa đổi)

Loại dự thảo : Dự thảo luật

Cơ quan trình dự thảo : Chính phủ

Cơ quan chủ trì soạn thảo : Bộ Khoa học và Công nghệ

Ủy ban thẩm tra : Ủy ban Khoa học, Công nghệ & Môi trường

Trạng thái : Đã thông qua

 

THƯ VIỆN QUỐC HỘI - VĂN PHÒNG QUỐC HỘI
Địa chỉ: 22 Hùng Vương, Ba Đình, Hà Nội     Điện thoại: 080.46019     Fax: 080. 48278  
Email:
thuvienquochoi@qh.gov.vn | thuvienquochoi@gmail.com