Thứ năm, ngày 21/02/2019login

Dự luật Bảo hiểm xã hội: Vẽ nhiều nhưng thiếu tính khả thi

Sau gần 1 năm Dự thảo Luật BHXH sửa đổi được đưa ra lấy ý kiến, kỳ vọng xây dựng được một bộ luật mới giải quyết các tồn tại trong hoạt động BHXH vẫn chưa như mong đợi.
Cửa hẹp cho phương án mở rộng
Tổng kết của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) cho thấy, sau 7 năm thực hiện Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH), hiện cả nước có hơn 10,6 triệu lao động tham gia bảo hiểm bắt buộc. Con số này mặc dù tăng 1,6 lần so với thời điểm bắt đầu thực hiện Luật BHXH (năm 2006), nhưng mới chỉ chiếm khoảng 20% lực lượng lao động toàn xã hội. Ngay trong số 17 triệu lao động thuộc các khu vực chính thức thì cũng có khoảng 6 triệu lao động không tham gia BHXH.
Đối với BHXH tự nguyện thì tình hình còn ít sáng sủa hơn. Từ năm 2008 đến nay, mặc dù Nhà nước chủ trương khuyến khích lao động các khu vực phi chính thức tham gia nhưng chỉ có khoảng 156.000 người chủ động nộp bảo hiểm để hưởng các chế độ phúc lợi xã hội. Con số này chiếm khoảng 0,3% so với tổng số lượng lao động thuộc diện tham gia BHXH tự nguyện.
(Chỉ có 0,3% lao động tham gia BHXH tự nguyện, ảnh: Thạch Bình)
Nhằm mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, Dự thảo Luật BHXH sửa đổi bổ sung thêm vào nhóm này các đối tượng: lao động có hợp đồng thời hạn từ 1 đến dưới 3 tháng; học viên quân đội, công an, cơ yếu đang theo học được hưởng sinh hoạt phí; người quản lý DN, người quản lý điều hành hợp tác xã có hưởng tiền lương; công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam...
Ngoài ra, Dự thảo cũng bỏ quy định khống chế trần tuổi tham gia và sửa đổi công thức tính lương hưu để khuyến khích người lao động thuộc khối phi chính thức tham gia BHXH tự nguyện. Tuy nhiên, tất cả các phương án mở rộng này có vẻ đều thiếu tính khả thi.
Thứ nhất, đối với trường hợp người lao động thời vụ 1-3 tháng và lao động tự do, báo cáo đánh giá tác động của Bộ LĐ-TB&XH cho rằng, nếu bổ sung nhóm này mỗi năm sẽ có thêm gần 6 triệu lao động thuộc diện bắt buộc tham gia BHXH so với hiện nay, vì tỷ lệ lao động khu vực phi chính thức và nông nghiệp tại Việt Nam hiện chiếm khoảng 70% lực lượng lao động cả nước.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng khả năng mở rộng (trong trường hợp gia hạn đến năm 2018) cũng khó có thể làm được, vì lao động thời vụ dưới 3 tháng thường không có hợp đồng bằng văn bản, quản lý thu - chi chế độ bảo hiểm đối với các đối tượng này là cực kỳ khó khăn, tốn kém. Chưa kể rằng, nếu bắt buộc nhóm này phải tham gia BHXH thì sẽ mâu thuẫn với Luật Việc làm, vì lao động nhóm này thuộc đối tượng được tham gia bảo hiểm thất nghiệp theo quy định tại Khoản 1, Điều 43 của Luật Việc làm.
Đối với nhóm lao động phi chính thức (lao động tự làm và lao động gia đình), thì việc khuyến khích tham gia càng khó thực hiện. Bởi theo Dự thảo Luật BHXH đang được lấy ý kiến, người lao động nếu tự nguyện tham gia BHXH sẽ phải đóng 22% mức thu nhập hàng tháng. Công thức tính thu nhập hàng tháng sẽ được tính tối thiểu bằng mức lương tối thiểu chung cộng (+) 50.000 đồng.
Như vậy, nếu người lao động tự làm tại TP. Hồ Chí Minh muốn tham gia BHXH tự nguyện sẽ phải đóng tối thiểu 605.000 đồng/tháng. Mỗi năm sẽ phải đóng 7,26 triệu đồng. Nếu muốn được hưởng chế độ lương hưu và các chế độ khác thì người lao động sẽ phải đóng liên tục trong vòng 20 năm với số tiền 145,2 triệu đồng.
Rõ ràng sẽ có ít người lao động nào muốn tham gia dịch vụ xã hội này bởi hiệu quả thấp hơn so với việc gửi tiết kiệm tại ngân hàng, hoặc tham gia các gói dịch vụ của các công ty bảo hiểm nhân thọ. Chưa kể rằng, mức độ hài lòng của người dân với dịch vụ hành chính công hiện nay ở nhiều địa phương là rất thấp.
Luật đá luật, tiếp tục thất thu
Một trong những điểm mới của Dự thảo Luật BHXH sửa đổi là bổ sung thêm 1 chương (Chương VIII) quy định về các điều khoản khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm về BHXH. Theo quan điểm của Ban soạn thảo, sở dĩ phải thêm các quy định này vì sau 7 năm thực hiện Luật BHXH, tình trạng nợ đóng, chậm đóng BHXH diễn ra phổ biến, đặc biệt ở các DN ngoài quốc doanh và các DN FDI (chiếm trên 70% tổng số nợ), làm ảnh hưởng đến nguồn thu quỹ BHXH và quyền lợi của người lao động.
Theo những quy định mới tại dự luật, nếu DN nộp chậm tiền BHXH một tháng thì ngoài việc phải đóng số tiền chưa nộp sẽ phải nộp thêm tiền phạt là lãi suất của số tiền đóng chậm được tính bằng 2 lần lãi suất liên ngân hàng. Tuy nhiên, Báo cáo Thẩm tra của Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội cho rằng, việc đưa vào Dự luật Chương VIII là không phù hợp, vì trùng lắp với các văn bản luật trước đó, như Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Ngoài ra, dự thảo Luật BHXH sửa đổi cũng bổ sung điều khoản quy định về thanh tra chuyên ngành để giảm thiểu tình trạng gian lận BHXH. Tuy nhiên, các ý kiến cho rằng quy định này sẽ “chọi” với quy định tại Điều 29 Luật Thanh tra, vì tổ chức BHXH là đơn vị sự nghiệp, không phải là cơ quan quản lý Nhà nước nên không có chức năng thanh tra.
Như vậy, rõ ràng sau gần 1 năm Dự thảo Luật BHXH sửa đổi được đưa ra lấy ý kiến thì kỳ vọng xây dựng được một bộ luật mới giải quyết các tồn tại trong hoạt động BHXH vẫn chưa như mong đợi. Cụ thể, kỳ vọng tăng tỷ lệ lao động tham gia BHXH rất khó để thực hiện. Trong khi các kỳ vọng khác như giảm tỷ lệ nợ đọng BHXH (thông qua các quy định chế tài), cân đối quỹ BHXH (thông qua các quy định tính toán lại mức đóng bảo hiểm và tăng tuổi nghỉ hưu) vấp phải sự phản ứng từ phía người lao động và DN.
Điều này cũng đồng nghĩa rằng, các mục tiêu lớn như: hoàn thiện chính sách BHXH bảo đảm quyền lợi của người lao động; xây dựng cơ chế quản lý, sử dụng Quỹ BHXH công bằng, hợp lý; phấn đấu đến năm 2020 có 50% lực lượng lao động tham gia BHXH... sẽ chỉ là mục tiêu của những nhà làm luật mà không thể triển khai trên thực tế bởi tính khả thi quá thấp trong bối cảnh xã hội hiện nay.
Theo Thời báo Điện tử Ngân hàng
Thạch Bình

Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi)

Loại dự thảo : Dự thảo luật

Cơ quan trình dự thảo : Chính phủ

Cơ quan chủ trì soạn thảo : Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội

Ủy ban thẩm tra : Ủy ban các vấn đề xã hội

Trạng thái : Đã thông qua

 

THƯ VIỆN QUỐC HỘI - VĂN PHÒNG QUỐC HỘI
Địa chỉ: 22 Hùng Vương, Ba Đình, Hà Nội     Điện thoại: 080.46019     Fax: 080. 48278  
Email:
thuvienquochoi@qh.gov.vn | thuvienquochoi@gmail.com