Các ý kiến đóng góp về dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) thông qua trang web Dự thảo online tập trung vào các vấn đề sau đây:

1. Về đối tượng kê khai tài sản, thu nhập

Điều 48 Dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) quy định bổ sung một số đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập, trong đó có đối tượng cán bộ, công chức, viên chức là đảng viên Đảng cộng sản Việt Nam.

Về vấn đề này, có ý kiến cho rằng chỉ nên quy định đối tượng có nghĩa vụ kê khai là đảng viên Đảng cộng sản là những người có quyền, có chức hoặc làm những công việc dễ dẫn đến tham nhũng. Bởi:

- Đa phần cán bộ, đảng viên là những người làm công ăn lương, không  có nhiều tài sản.

- Việc kê khai tài sản, thu nhập cần được quy định tập trung, tránh tình trạng quy định đại trà dễ dẫn đến thực hiện hình thức.

2. Về công khai bản kê khai tài sản, thu nhập

Nhiều ý kiến nhất trí với quy định công khai bản kê khai tài sản, thu nhập. Các ý kiến này cho rằng nếu quy định kê khai mà không công khai không khác gì gạt bỏ sự giám sát của xã hội đối với các hành vi tham nhũng. Tuy nhiên, về phạm vi công khai thì còn có nhiều ý kiến khác nhau.

Có ý kiến cho rằng dự thảo Luật nên bổ sung thêm quy định công khai bản kê khai tài sản, thu nhập tại nơi cư trú của đối tượng kê khai, bởi:

- Người dân ở khu vực cư trú là người nắm khá rõ sinh hoạt, thu nhập và tài sản của đối tượng kê khai tài sản, thu nhập. Những thông tin kê khai tài sản, thu nhập có chính xác với thực tế hay không sẽ được kiểm chứng.  

- Việc công khai tài sản, thu nhập tại nơi cư trú cũng là tạo điều kiện để ai cũng có thể tiếp cận được những thông tin kê khai tài sản, thu nhập. Người dân không truy cập được thông tin hoặc tham gia giám sát việc kê khai tài sản thì tác dụng của việc kê khai tài sản sẽ rất hạn chế.

- Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI) về “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay” yêu cầu: “Kê khai tài sản phải trung thực và được công khai ở nơi công tác và nơi cư trú”.

- Quy định công khai kê khai tài sản, thu nhập ở nhiều nơi sẽ tạo môi trường để hạn chế tối đa sự phát triển, sinh sôi của tham nhũng.

Đồng tình với quan điểm này, có ý kiến còn đề nghị phạm vi công khai cần tuân thủ nguyên tắc, người nào đảm trách phạm vi tới đâu thì công khai tới đó. Cán bộ đang ở cấp phường, xã thì phải công khai cho toàn bộ người dân ở phạm vi đó, nếu ở cấp quận, huyện thì công khai ở phạm vi quận, huyện. Nếu là người đứng đầu quốc gia thì cũng công khai cho cả nước biết.

Ngược lại, một số ý kiến cho rằng công khai kê khai tài sản, thu nhập tại nơi làm việc hay nơi sinh sống là không cần thiết. Thay vào đó, cần có cơ chế để công khai đảm bảo sự giám sát của nhân dân đối với hành vi tham nhũng, làm sao người dân muốn biết thì có thể tìm được ngay các bản kê khai này. Người dân có thể đến chỗ nào đó để kiểm tra thông tin, chứ không phải công khai hết ra cho mọi người cùng biết.

Bên cạnh đó, có ý kiến cho rằng dự thảo Luật quy định các hình thức công khai tài sản, thu nhập tại trụ sở đơn vị đối tượng kê khai thường xuyên làm việc chưa hẳn sẽ được giải quyết được vấn đề công khai tài sản, thu nhập. Điều quan trọng nhất trong việc công khai tài sản, thu nhập không phải là niêm yết tại trụ sở cơ quan hay tại nơi ở, công khai bằng hình thức nào mà là biện pháp nào để đối tượng kê khai phải kê khai chính xác tài sản, thu nhập của mình. Khi không có biện pháp làm sao buộc kê khai đúng thì không nên nghĩ đến chuyện công khai ở đâu.

Ý kiến này phân tích thêm, những người có tài sản bất chính trước khi kê khai thường sẽ tẩu tán tài sản cho người khác đứng tên do ở nước ta hiện nay việc nhờ người khác đứng tên là quá dễ dàng. Tại các nước phát triển, thu nhập đều phải thông qua tài khoản ngân hàng, nên việc điều tra dễ dàng hơn. Tại Việt Nam tài sản, thu nhập khó kiểm soát hơn. Do vậy, để xác minh khối tài sản thật của một người gần như không khả thi. Những phần tài sản đã tẩu tán được trở thành hợp pháp, phần tài sản còn lại được kê khai hợp lý và khi đó vấn đề công khai bằng hình thức nào không có ý nghĩa gì mà chỉ mang tính hình thức.

Do đó, vấn đề lớn nhất là phải kiểm tra được sự trung thực của người kê khai tài sản, thu nhập và có cơ chế để xử lý vấn đề này. Nếu người kê khai biết rằng việc mình kê khai sẽ có người kiểm tra, giám sát chặt chẽ thì việc kê khai sẽ đầy đủ và trung thực hơn.

3. Về trách nhiệm của cơ quan báo chí phải có nghĩa vụ cung cấp thông tin, tài liệu

Dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) đã quy định để phục vụ cho việc xác minh, làm rõ hành vi tham nhũng, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân hoặc Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh và tương đương trở lên có thẩm quyền yêu cầu báo chí cung cấp thông tin.

Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng quy định “thông tin, tài liệu phải cung cấp” trong dự thảo cần được làm rõ. Những “thông tin, tài liệu” này là thông tin mà báo chí đưa về vụ việc có dấu hiệu tham nhũng hay nguồn tin mà dựa vào đó báo chí phát hiện vấn đề tham nhũng.

Theo quan điểm này, nếu quy định không khéo sẽ hạn chế cuộc đấu tranh chống tham nhũng, thậm chí triệt tiêu sự tham gia của báo chí. Báo chí hiện nay là một địa chỉ cho người dân trông cậy vào để đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, nhất là khi hiệu quả đấu tranh của các cơ quan chức năng chưa có hiệu quả cao. Nếu bắt buộc báo chí phải cung cấp nguồn tin, có thể sẽ dẫn đến chuyện người tố cáo bị trả thù và như vậy sẽ không có người nào dám tố cáo tham nhũng nữa.

4. Trách nhiệm người đứng đầu liên quan đến tham nhũng

Luật Phòng, chống tham nhũng hiện hành và dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) đều đề cao khái niệm “chế độ trách nhiệm” với một mục riêng về chế độ trách nhiệm của người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị khi để xảy ra tham nhũng.

Nhiều quan điểm cho rằng dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) cần quy định các biện pháp cho phép người đứng đầu cơ quan, đơn vị tạm đình chỉ cán bộ, công chức có dấu hiệu tham nhũng hoặc tạm thời chuyển sang vị trí công tác khác hoặc cho tạm dừng ngay các lợi ích như lương hưu và phụ cấp.

Một số ý kiến còn cho rằng dự thảo Luật nên có những biện pháp mạnh mẽ hơn về trách nhiệm của người đứng đầu bởi hai lý do sau:

Thứ nhất, sau gần bảy năm luật có hiệu lực, quy định về trách nhiệm người đứng đầu dường như chưa phát huy tác dụng, những điều khoản này thiếu rõ ràng và cần phải sửa đổi căn bản. Cần xem xét kỹ càng những vụ việc thua lỗ và có dấu hiệu tham nhũng của các doanh nghiệp Nhà nước mà Thanh tra Chính phủ phát hiện trong thời gian gần đây để làm căn cứ sửa đổi luật.

Thứ hai, quy định như hiện hành dẫn tới diễn giải và áp dụng luật theo hướng cho dù có tham nhũng xảy ra, người đứng đầu ở cơ quan, đơn vị đó cũng không phải chịu trách nhiệm.

Ngoài ra, có ý kiến cho rằng dự thảo Luật cần bổ sung thêm cơ chế giám sát người đứng đầu để tăng cường giám sát, theo dõi một cách độc lập từ các cơ quan bên ngoài đối với người đứng đầu.

5. Về xử lý tài sản, thu nhập tăng thêm không được giải trình hợp lý

Điều 64 dự thảo Luật quy định xử lý trách nhiệm đối với người kê khai tài sản, thu nhập tăng thêm mà không giải trình hợp lý. Tuy nhiên dự thảo Luật không quy định việc xử lý đối với tài sản, thu nhập tăng thêm này.

Có quan điểm cho rằng ngoài việc quy định xử lý kỷ luật đối với người kê khai không giải trình được nguồn gốc tài sản, thu nhập tăng thêm một cách hợp lý thì còn phải quy định việc xử lý đối với phần tài sản, thu nhập tăng thêm không được giải trình một cách hợp lý đó, thậm chí tài sản đó phải bị tịch thu.

Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng theo nguyên tắc của Luật Tố tụng hình sự thì trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về Nhà nước. Nhà nước cũng có thể thu hồi tài sản nếu không chứng minh được đó là các tài sản do vi phạm pháp luật mà có.

6. Về cơ quan phòng, chống tham nhũng

Hiện tại, dự thảo không quy định về cơ quan phòng, chống tham nhũng. Tuy nhiên một số ý kiến cho rằng nên thành lập một cơ quan chuyên trách về phòng, chống tham nhũng. Hiện nay, Việt Nam đã là thành viên Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng nên hoàn toàn có thể áp dụng các Điều 6 và 36 về cơ quan chuyên trách phòng, chống tham nhũng.

Theo các ý kiến này, cơ quan phòng, chống tham nhũng phải có cơ cấu tổ chức và cơ chế hoạt động độc lập.

Xung quanh vấn đề này các chuyên gia đưa ra một số phương án như sau:

- Thành lập một cơ quan phòng, chống tham nhũng độc lập. Người đứng đầu cơ quan phòng, chống tham nhũng có nhiệm kỳ dài hơn nhiệm kỳ của Chính phủ, với khoảng thời gian từ 10 đến 15 năm, được tuyển dụng theo cơ chế thực tài và do Quốc hội bổ nhiệm.

- Thành lập một Ban có bộ máy giúp việc hoàn toàn độc lập nhưng trực tiếp phải do Chủ tịch Quốc hội phụ trách, hoặc do một đồng chí là Ủy viên Bộ Chính trị phụ trách. Ban có bộ máy giúp việc độc lập, thành viên của Ban không đồng thời là thành viên trong Chính phủ hay cơ quan Tư pháp, để đảm bảo tính độc lập.

- Thành lập Ủy ban đặc trách chống tham nhũng quốc gia, độc lập với cơ quan nhà nước, có quyền hạn và trách nhiệm cao, có hệ thống tập trung thống nhất ở Trung ương và các khu vực. Chủ tịch Ủy ban này do Chủ tịch nước bổ nhiệm và miễn nhiệm sau khi được Quốc hội xem xét, chấp thuận.

*

*        *

Trên đây là tổng hợp các nội dung về dự án Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) thông qua trang web:  Dự thảo Online. Các ý kiến này có thể được tham khảo trực tiếp tại địa chỉ: http://duthaoonline.quochoi.vn

Xin trân trọng cảm ơn!