Thứ năm, ngày 23/10/2014login

Chuyên gia: Đỗ Huy Trung

Địa chỉ: Hà Nội

Đưa ý kiến tại: Tọa đàm thông tin khoa học về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính

Các quy định đối với người chưa thành niên vi phạm hành chính tại dự thảo Luật xử lý vi phạm hành chính (17/04/2012)

     I. Các quy định của pháp luật hiện hành đối với người chưa thành niên

          1. Khái niệm người chưa thành niên. Hiện nay đối với người chưa thành niên ở nước ta được quy định tại nhiều văn bản pháp luật khác nhau, với những tên gọi khác chủ yếu là “người chưa thành niên” và “trẻ em”;

      Khái niệm người chưa thành niên khác với khái niệm trẻ em, khái niệm trẻ em được ghi nhận trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau, với tiêu chí về độ tuổi khác nhau; chẳng hạn trong Hiến pháp, trong một số Luật . Theo Điều 1 Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục trẻ em năm 2004 quy định: “Trẻ em là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi”.  Điều 15 Luật quốc tịch quy định: “Trẻ em sinh ra trong hoặc ngoài lãnh thổ Việt Nam mà khi sinh ra có cha mẹ đều là công dân Việt Nam thì có quốc tịch Việt Nam”. Đối với khái niệm Người chưa thành niên cũng được quy định trong nhiều đạo Luật khác nhau, theo chúng tôi quan trọng nhất là Bộ Luật dân sự, cụ thể là Điều 18 quy định về người thành niên, người chưa thành niên: “Người từ đủ mười tám tuổi trở lên là người thành niên. Người chưa đủ mười tám tuổi là người chưa thành niên”. Quy định này là cơ sở, nền tảng quan trọng trong việc quy định các quyền hạn, nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong các Luật về tư pháp đối với người chưa thành niên.

Mặc dầu các quy định về người chưa thành niên và trẻ em trong các đạo luật ở nước ta có khác nhau về độ tuổi nhưng giữa “người chưa thành niên” và “trẻ em”có đặc điểm chung trên cơ sở đó là được xây dựng dựa trên sự phát triển về mặt thể chất và tinh thần của con người được giới hạn bằng độ tuổi; ở lứa tuổi này nhìn chung “người chưa thành niên” và “trẻ em” cơ thể chưa phát triển đầy đủ, kinh nghiệm sống chưa nhiều, tâm sinh lý chưa vững vàng ổn định do đó quyền và nghĩa vụ của họ cũng khác với người thành niên. Tuy nhiên, tuỳ từng mối quan hệ mà độ tuổi của “người chưa thành niên” và “trẻ em” cũng được quy định khác nhau với mục đích là bảo đảm cho họ quyền lợi phù hợp với đặc điểm của họ về mặt thể chất và tinh thần. Nhìn ở các góc độ khác thì “người chưa thành niên” và “trẻ em” có thể được thể hiện bằng nhiều cách khác nhau theo lứa tuổi, học sinh tiểu học, trung học phổ thông hoặc Đội viên thiếu nhi, Đội viên Đội thiếu niên Tiền Phong, Đoàn viên Đoàn…Nhóm này về tổi chỉ là tương đối, chẳng hạn đa số Đoàn viên được kết nạp khi dưới 18 tuổi, nhưng nhiều đoàn viên trên 20 tuổi…

2- Pháp luật thể hiện các chính sách của Đảng, Nhà nước đối với người chưa thành niên

 Xuất phát từ quan điểm gia đình của người Á đông, người dân Việt Nam nói chung rất yêu quý trẻ em, “con cái là tài sản quý giá nhất không gì sánh nổi”. Quan điểm này được thể hiện rõ nhất qua Lãnh tụ của dân tộc ta Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, mặc dù bề bộn với bao nhiêu công việc kháng chiến kiến quốc Bác Hồ kính yêu đã dành nhiều thời gian quan tâm đến các cháu thiếu niên, nhi đồng, những thế hệ nối tiếp sự nghiệp của cha ông,  tình cảm của Bác được thể hiện qua rất nhiều lời căn dặn, những bài thơ:

Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ biết học hành là ngoan
Chẳng may vận nước gian nan
Trẻ em cũng phải lầm than cực lòng.

Suốt cả cuộc đời Bác luôn quan tâm đến các cháu “ Trung thu Người cho quà” cho đến trước khi từ giã cõi đời về cõi vĩnh hằng Bác vẫn quan tâm đến các cháu thể hiện qua nội dung trong bản Di chúc thiêng liêng là:

“Cuộc chống Mỹ, cứu nước của nhân dân ta dù phải kinh qua gian khổ, hy sinh nhiều hơn nữa, song nhất định thắng lợi hoàn toàn. Đó là một điều chắc chắn.

Tôi có ý định đến ngày đó, tôi sẽ đi khắp hai miền Nam Bắc, để …thǎm hỏi các cụ phụ lão, các cháu thanh niên và nhi đồng yêu quý của chúng ta.”

 

Và “Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu … cho các cháu thanh niên và nhi đồng.

Tôi cũng gửi lời chào thân ái đến ….các cháu thanh niên, nhi đồng quốc tế.”.

Quan điểm của Đảng, Nhà nước ta đối với “người chưa thành niên” và “trẻ em” những thế hệ tương lai của đất nước rất rõ ràng được thể hiện trong nhiều văn kiện của Đảng và Hiến pháp là đạo gốc, đạo luật có giá trị pháp lý cao nhất trong hệ thống pháp luật đã quy định: “Điều 59. Học tập là quyền và nghĩa vụ của công dân. Bậc tiểu học là bắt buộc, không phải trả học phí. Học sinh có năng khiếu được Nhà nước và xã hội tạo điều kiện học tập để phát triển tài năng. Nhà nước có chính sách học phí, học bổng. Nhà nước và xã hội tạo điều kiện cho trẻ em tàn tật được học văn hoá và học nghề phù hợp” và “Trẻ em được gia đình, Nhà nước và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục” (Điều 65 ).

  Trên cơ sở chủ trương của Đảng, và các quy định của Hiến pháp năm 1992, Nhà nước đã thể chế đường lối của Đảng, cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp bằng những văn bản Luật, như: Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Lao động, Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục trẻ em, Luật quốc tịch, Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính và một số văn bản quy phạm pháp luật khác; trong đó có đạo luật riêng, toàn văn có nội dung về trẻ em, đó là Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục trẻ em năm 2004 tại Điều 2 của Luật đã quy định:

«  Luật này quy định các quyền cơ bản, bổn phận của trẻ em; trách nhiệm của gia đình, Nhà nước và xã hội trong việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em ; được áp dụng đối với cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế, đơn vị sự nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân, gia đình và công dân Việt Nam ; tổ chức nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, người nước ngoài cư trú tại Việt Nam; trong trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoặc gia nhập có quy định khác thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó. »

          Trong có những quyền rất cơ bản của con người và những quyền đặc trưng riêng chỉ có « người chưa thành niên mới có », đó là: Quyền được khai sinh và có quốc tịch; quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng; quyền sống chung với cha mẹ; quyền được tôn trọng, bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm và danh dự; quyền được chăm sóc sức khoẻ; quyền được học tập; quyền vui chơi, giải trí, hoạt động văn hoá, nghệ thuật, thể dục, thể thao, du lịch; quyền được phát triển năng khiếu; quyền có tài sản; quyền được tiếp cận thông tin, bày tỏ ý kiến và tham gia hoạt động xã hội. Trong nhiều trường hợp các quyền này của trẻ em bị xâm phạm thì nhà nước xử lý rất nghiêm khắc người vi phạm, thường đưa vào tình tiết tăng nặng hoặc tình tiết tăng nặng định khung (trong hình sự).

          Trong lĩnh vực dân sự đã quy định rõ tại Ðiều 19 của Bộ luật dân sự quy định năng lực hành vi dân sự của người thành niên là: “Người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, trừ trường hợp quy định tại Ðiều 22Ðiều 23 của Bộ luật này.”          Ðiều 20 Bộ luật dân sự quy định năng lực hành vi dân sự của người chưa thành niên ở các giai đoạn là:

     + Người từ đủ sáu tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi khi xác lập, thực hiện giao dịch dân sự phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý, trừ giao dịch nhằm phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày phù hợp với lứa tuổi hoặc pháp luật có quy định khác.

    + Trong trường hợp người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi có tài sản riêng bảo đảm thực hiện nghĩa vụ thì có thể tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự mà không cần phải có sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Ngoài ra Bộ luật Lao động dành Chương XI quy định riêng đối với lao động chưa thành niên, trong đó quy định chế độ nghỉ hàng năm đối với “người chưa thành niên” hoặc người sử dụng lao động phải lập sổ theo dõi riêng; chỉ được sử dụng người lao động chưa thành niên vào những công việc phù hợp với sức khoẻ để bảo đảm sự phát triển thể lực, trí lực, nhân cách hoặc thời giờ làm việc của người lao động chưa thành niên không được quá bảy giờ một ngày hoặc 42 giờ một tuần…

 Có thể nói chính sách của nhà nước ta đối với người “người chưa thành niên” và “trẻ em” thể hiện tất cả các lĩnh vực quan trọng nhằm giành cho đối tượng này những vấn đề tốt đẹp, bù đắp vào sự khiếm khuyết về mặt thể chất và tinh thần của con người chưa thành niên; Tuy nhiên, sự quan tâm này luôn phụ thuộc vào sự phát triển của kinh tế-xã hội. Trong giai đoạn hiện nay, trước thành tựu của công cuộc đổi mới đất nước thì nhà nước càng có điều kiện về vật chất cũng như về tinh thần cho trẻ em. 

 

II- Các quy định đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật và quy định trong dự thảo Luật XLVPHC

 

1- Các quy định của pháp luật đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật

Đối với “người chưa thành niên” vi phạm pháp luật, vi phạm về dân sự, hành chính và hình sự thì chính sách của nhà nước quy định cũng khá rõ ràng thể việc xử lý đối với người “người chưa thành niên” vi phạm cho phù hợp, chẳng hạn trong lĩnh vực dân sự trường hợp “người chưa thành niên” gây thiệt hại, ở độ tuổi nhất định và mức đọ phải đền bù mà họ không có tài sản thì cha mẹ, hoặc người đại diện, giám hộ sẽ giải quyết (con dại cái mang).

 Bộ luật Hình sự có 1 Chương riêng ( Chương X) quy định rõ chính sách hình sự đối với  “người chưa thành niên” phạm tội; chẳng hạn quy định về nguyên tắc xử lý đối với họ “1. Việc xử lý người chưa thành niên phạm tội chủ yếu nhằm giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh và trở thành công dân có ích cho xã hội.”áp dụng các hình phạt đối với họ với những điều kiện và mức độ nhất, chẳng hạn “Phạt tiền được áp dụng là hình phạt chính đối với người chưa thành niên phạm tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, nếu người đó có thu nhập hoặc có tài sản riêng. Mức phạt tiền đối với người chưa thành niên phạm tội không quá một phần hai mức tiền phạt mà điều luật quy định.” Và việc áp dụng các hình phạt khác cũng thể hiện chính sách nhân đạo đối với “người chưa thành niên” phạm tội, rõ nét nhất là “1. Đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi khi phạm tội, nếu điều luật được áp dụng quy định hình phạt tù chung thân hoặc tử hình, thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá mười tám năm tù; nếu là tù có thời hạn thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá ba phần tư mức phạt tù mà điều luật quy định;” ngoài ra các vấn đề khác đều được quy định rõ ràng từ việc giảm án, xoá án tích.

Bộ luật tố tụng hình sự cũng giành cả Phần thứ Bảy là là tục tố tụng đặc biệt, trong đó có một Chương (Chương XXXII từ Điều 301 đến Điều 310) Thủ tục tố tụng đối với “người chưa thành niên” trong đó quy định về các hoạt động: § Các quy định về các nguyên tắc đối với người chưa thành niên trong các quan hệ pháp luật này có cơ chế bảo vệ rất chặt chẽ, nếu người có thẩm quyền vi phạm thì hậu quả pháp lý cũng rất lớn, chẳng hạn vụ án có người “người chưa thành niên” vi phạm nếu lấy lừoi khai của họmà không có người giámhộ theo quy định của pháp luật thì mọikết quả trước đó sẽ bị cơ quan có thẩm quyền cấp trên hủy ngay và mở lại cuộc điều tra, truy tố, xét xử mới.

2 – Các quy định đối với “người chưa thành niên” vi phạm trong dự thảo Luật XLVPHC

 2.1. Về các quy định đối với “người chưa thành niên” vi phạm trong Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính (hiện hành).

Cũng như các lĩnh vực quan trọng khác trong đời sống xã hội pháp luật về xử lý đối với “người chưa thành niên” vi phạm pháp luật hành chính cũng thể hiện rõ chính sách của Đảng, nhà nước thể hiện trong Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính do Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành năm 2002,được sửa đổi, bổ sung một số lần ( năm 2006, 2008). Đối tượng điều chỉnh bao gồm mọi công dân trong đó có đối tượng là “người chưa thành niên” . Đối với các quy định đối với “người chưa thành niên” vi phạm cũng được quy định trên 2 lĩnh vực là xử phạt vi phạm và các biện pháp xử lý hành chính khác (bao gồm 4 biện pháp,trong đó “người chưa thành niên” bị áp dụng 3 biện pháp). Tuy nhiên, về  kỹ thuật lập pháp, mặc dù chỉ có một vài điều quy định trong Pháp lệnh nhưng cơ bản thể hiện những nguyên tắc, chính sách của nhà nước ta. Cụ thể các quy định những nguyên tắc điều kiện, nguyên tắc phân định về độ tuổi “người chưa thành niên” bị xử phạt, bị áp dụng các hình thức phạt…Đối với việc áp dụng các biện pháp xử lý hành chính khác trong Pháp lệnh quy định cũng rất khái quát tại một số điều ( Điều 22, 23, 24 và Điều 25).

Phải khẳng định rằng xử lý vi phạm  có vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội, phạm viđiều chỉnh tất cả lĩnh vực quản lý của nhà nước. Điều quan trọnglà rất nhiều nội dung liên quan đến quyền cơ bản của công dân được quy định trong Hiến pháp và và Pháp lệnh chẳng hạn quyền tự do, quyền sở hữu tài sản…Do đó, Pháp lệnh do Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành là không phù hợp với xu hướng của Nhà nước pháp quyền, những vấn đề liên quan đến quyền cơ bản của công dân cũng như tổ chức quyền lực của cơ quan,người có thẩm quyền phải do Quốc hội quyết định với hình thức văn bản Luật. Để đáp ứng yêu cầu trước tình hình mới việc Quốc hội ban hành Luật Xử lý vi phạm hành chính là rất cần thiết.

     2.2. Một số ý kiến về hình thức xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên trong dự án Luật xử lý vi phạm hành chính

Dự án luật XLVPHC do Chính phủ trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp thứ 2 ( tháng 11 năm 2011). Trên cơ sở kế thừa Pháp lệnh XLVPHC vừa bổ sung một số nội dung mới.  Đối với phạm vi điều chỉnh cũng bao gồm 2 lĩnh vực là xử phạt và xử lý hành chính. Các quy định đối với “người chưa thành niên” vi phạm trong dự thảo Luật được thể hiện rải rác trong dự thảo Luật, từ phần quy định chung đến phần cuối cùng về hiệu lực thi hành. Đặc biệt dự thảo Luật có Phần riêng (Phần thứ 5 - gồm 2 chương 9 điều) quy định đối với “người chưa thành niên” vi phạm hành chính. Tuy nhiên các quy định tại các chương khác cũng liên quan đến “người chưa thành niên” vi phạm hành chính, chẳng hạn các quy định bổ sung thêm hình thức xử phạt chính, hình thức phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả đều là căn cứ để quy định áp dụng đối với “người chưa thành niên”.

Việc quy định những vấn đề về “người chưa thành niên” vi phạm trong dự thảo Luật được xây dựng trên quan điểm của Đảng, Nhà nước ta đối với “người chưa thành niên” trên cơ sở tổng kết việc thi hành Pháp lệnh và tham khảo kinh nghiệm của một số nước trên thế giới. Dưới đây chúng tôi xin nêu một số ý kiến về các hình thức xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên trong dự án Luật xử lý vi phạm hành chính.

Trong dự thảo Luật quy định tại Điều 140 về nguyên tắc xử lý đối với “người chưa thành niên”. Đây là nguyên tắc tiến bộ trong đó có những nội dung: Việc xử lý người chưa thành niên vi phạm hành chính chỉ được thực hiện trong trường hợp cần thiết;  Các biện pháp mang tính giáo dục hơn là trừng phạt, Đảm bảo lợi ích tốt nhất cho NCTN, Bảo vệ tính riêng tư. Ưu tiên áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng trong quá trình xử lý vi phạm hành chính đối với họ.Việc quy định biện pháp xử lý chuyển hướng được ưu tiên áp dụng đối với người chưa thành niên vi phạm hành chính. Ngay tại khoản 4 Điều 2 Về giải thích từ ngữ đã quy định: “4. Biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính” là các biện pháp mang tính giáo dục, phòng ngừa được áp dụng để thay thế cho các hình thức xử phạt hành chính hoặc các biện pháp xử lý hành chính đối với người chưa thành niên vi phạm hành chính nhằm giúp họ nhận thấy được và sửa chữa sai lầm, khắc phục hậu quả vi phạm.”

 Các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính, bao gồm:

1. Nhắc nhở;

2. Giám sát tại gia đình;

3. Hòa giải tại cộng đồng

 

Trong 3 biện pháp thay thế nêu trên thì biện pháp nhắc nhở áp dụng đối với đối tượng vi phạm bị xử phạt hành chính với điều kiện nhất điịnh.

Đối với 2 biện pháp Giám sát tại gia đình và Hòa giải tại cộng đồng để áp dụng cho đối tượng “người chưa thành niên” vi phạmbị xử lý bằng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn và biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng. Tuy nhiên,nhiều ý kiến cho rằng biện pháp Hòa giải tại cộng đồng là hông phù hợp với bản chất xử lý hành chính đề bỏ biện pháp này.

Đối với biện pháp nhắc nhở được áp dụng thay thế việc vi phạm bị xử phạt hành chính với các điều kiện sau:

- Vi phạm hành chính theo quy định có thể bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền với mức tối đa của khung tiền phạt đối với hành vi đó đến 5.000.000 đồng;

- Người chưa thành niên vi phạm đã tự nguyện khai báo, thành thật hối lỗi về hành vi vi phạm của mình và đồng ý với việc áp dụng biện pháp.

 

 Về thủ tục và hình thức áp dụng biện pháp nhắc nhở:

 Tiến hành nhắc nhở bằng lời nói, ngay tại chỗ để chỉ ra những vi phạm.do người chưa thành niên thực hiện;

Không lập thành biên bản.

Điều 146. Giám sát tại gia đình

1. Giám sát tại gia đình là biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính áp dụng đối với người chưa thành niên thuộc đối tượng quy định tại khoản 3 Điều 96 của Luật này ( Người từ đủ 14 tuổi trở lên nhiều lần có hành vi trộm cắp vặt, lừa đảo nhỏ, đánh bạc nhỏ, gây rối trật tự công cộng” khi có đủ các điều kiện sau:

a) Người chưa thành niên vi phạm đã tự nguyện khai báo, thành thật hối lỗi về hành vi vi phạm của mình và đồng ý với việc áp dụng biện pháp;

b) Có môi trường sống thuận lợi cho việc thực hiện biện pháp này;

c) Cha mẹ hoặc người giám hộ có đủ điều kiện thực hiện việc giám sát và tự nguyện nhận trách nhiệm giám sát.

Về thẩm quyền: Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định .

 Thời hạn áp dụng  từ 3 (ba) tháng đến 6 (sáu) tháng.

 Trong thời gian giám sát tại gia đình nếu người chưa thành niên tiếp tục vi phạm pháp luật thì người có thẩm quyền quy định tại khoản 2 Điều này quyết định chấm dứt việc áp dụng biện pháp này.

 

Các quy định về xử phạt đối với người chưa thành niên vi phạm hành chính.

   

     Tại Điều 5 của Dự thảo luật quy định “ người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi bị xử phạt hành chính về vi phạm hành chính do cố ý; người từ đủ 16 tuổi trở lên bị xử phạt hành chính về mọi vi phạm hành chính”.

Quy định được xây dựng trên cơ sở kế thừa Pháp lệnh XLVPHC, mặc dù ở Phần quy định chung, tuy nhiên quy định chưa thể hiện đúng nội dung tiếp theo dẫn đến hiểu sai là bỏ ngỏ chính sách xử phạt với đối tượng người từ đủ 16 tuổi trở lên  sẽ bị xử phạt như người thành niên (- Tuy nhiên,  vấn đề này được quy định tại Điều 141 dự thảo Luật quy định: “Mức phạt tiền áp dụng đối với người chưa thành niên không quá ½ (một phần hai) mức tiền phạt áp dụng đối với người thành niên”, ngoài ra đối tượng này còn bị áp dụng các biện pháp khác. Do đó, về mặt kỹ thuật lập pháp quy định tại khoản 1 Điều 5 dự thảo Luật là chưa đầy đủ.

 

Nhận xét đối với các quy định về xử phạt đối với người chưa thành niên vi phạm về cơ bản giống Pháp lệnh hiện hành về độ tuổi, về lỗi về cách thức quy định mức phạt nhưng điểm khác lớn đối với người vi phạm từ 16 đến đưới 18 tuổi mặc dù vẫn bị phạt tiền bằng ½ so với người thành niên vi phạm nhưng do dự thảo Luật đã nâng mức xử phạt tiền lên rất cao (Pháp lệnh quy định phức tiền phạt từ 10.000đ đến 500.000.000đồng; Nay trong dự thảo Luật tại khoản 1 Điều 23 thì mức tiền phạt từ 50.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng - tối thiểu tăng 5 lần, tối đa lên 4 lần so với pháp lệnh hiện hành) nên số tiền do người chưa thành niên vi phạm cũng sẽ tăng lên nhiều.

 

 Ngoài ra, tại khoản 3 Điều 23 dự thảo Luật quy định

“3. Đối với khu vực nội thành của các thành phố trực thuộc trung ương, Chính phủ có thể quy định mức phạt tiền cao hơn nhưng tối đa không quá 2 (hai) lần mức phạt chung áp dụng đối với cùng hành vi vi phạm về giao thông, môi trường và trật tự quản lý đô thị trên cơ sở đề nghị của Hội đồng nhân dân thành phố trực thuộc Trung ương.”. Như vậy trong trường hợp này khi người chưa thành niên vi phạm thì có thể bị phạt tiền cao hơn theo nguyên tắc chung của người lớn hay không?

          Trên quy định cụ thể trong dự thảo Luật thì so với hiện hành mức xử phạt đối với “người chưa thành niên” sẽ bị phạt tiền với mức cao hơn. Điều này thuộc về quan điểm và chúng tôi cho rằng, những quy định này dường như chưa ăn nhập với nguyên tắc xử lý đối với “người chưa thành niên” vi phạm nêu ở phần trên. Hơn nữa, phải khẳng định đối tượng “người chưa thành niên” hầu như không có tiền, thậm chí nhiều người vừa thoát khỏi đối tương “người chưa thành niên” cũng không có tiền vì chưa đi làm, chưa có thu nhập phải dựa vào gia đình; chẳng hạn đối với sinh viên, học sinh các trường đại học, trung học. Do đó nhà nước đã có chính sách giúp đỡ họ rất thiết thực là mở ngân hàng giúp đỡ họ trong thời gian học tập. Bởi vậy việc tăng tiền phạt nói chung nhất là đối với “người chưa thành niên” cũng cần tính toán cho hợp lý ( chúng tôi được biết cơ quan có thẩm quyền đã đề nghị hạ mức tiền phạt nhưng vẫn cao so với hiện hành và phải chờ cơ quan có thẩm quyền quyết định).

Bên cạnh việc thực hiện các hình thức xử phạt chính (cảnh cáo, phạt tiền ; tịch thu tang vật vi phạm hành chính, phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính.) khi “người chưa thành niên” vi phạm tùy từng trường hợp cụ thể họ còn bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả ( Điều 141) là:

“ 2. Các biện pháp khắc phục hậu quả áp dụng đối với người chưa thành niên:

a) Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu;

b) Buộc thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, lây lan dịch bệnh;

c) Buộc tiêu hủy hàng hóa, vật phẩm gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng và môi trường; văn hóa phẩm có nội dung độc hại;

d) Buộc nộp lại khoản thu bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm hoặc buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái với quy định của pháp luật.

3. Trường hợp người chưa thành niên không có tiền nộp phạt hoặc không có khả năng thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả thì cha mẹ hoặc người giám hộ phải thực hiện thay.”

 

Các quy định đối với “người chưa thành niên” về áp dụng các biện pháp xử lý hành chính.

 

Giống như Pháp lệnh XLVPHC trong dự thảo Luật có phạm vi điều chỉnh cả về xử phạt và xử lý vi phạm hành chính. Tuy nhiên các quy định về xử lý vi phạm hành chính nói chung đối với cả người thành niên có nhiều điểm mới, theo chiều hướng tich cực; đặc biệt đối với “người chưa thành niên”.

Thứ nhất: Dự thảo Luật quy định chỉ có 2 biện pháp xử lý hành chính áp dụng đối với “người chưa thành niên” vi phạm là biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn và biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng (bỏ biện pháp đưa vào cơ sở chưa bệnh đối với người bán dâm). Sửa đổi một số căn cứ về các dấu hiệu, tính chất, mức độ vi phạm, độ tuổi bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính. Điểm mới nhất là dự thảo Luật quy định định biện pháp thay thế.

Thứ hai. Về thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính.

Trong Tờ trình và Dự thảo Luật Chính phủ trình Quốc hội xin ý kiến tại kỳ họp thứ 2 đã đưa ra vấn đề về thẩm quyền cơ quan quyết định việc áp dụng các biện pháp xử lý hành chính, cụ thể là

 Hiện còn 4 biện pháp xử lý hành chính khác đang được quy định trong PLXLVPHC hiện hành. Trình tự, thủ tục, từ khi phát hiện vi phạm đến việc lập hồ sơ và xem xét quyết định việc áp dụng cả bốn biện pháp này hiện nay đều do cơ quan hành chính thực hiện (tùy từng biện pháp mà do Chủ tịch UBND cấp xã, cấp huyện hoặc cấp tỉnh quyết đinh).

Về vấn đề này có 2 loại ý kiến.

Loại ý kiến thứ nhất đề nghị giữ như quy định hiện nay là tiếp tục giao cơ quan hành chính thực hiện nhằm tránh sự xáo trộn, đồng thời bảo đảm tính linh hoạt, bên cạnh đó bổ sung những quy định mới về thủ tục nhằm khắc phục hạn chế việc vi phạm của cơ quan có thẩm quyền trong việc tổ chức thực hiện.

Loại ý kiến thứ 2 đề nghị chuyển sang Tòa án xem xét, quyết định vì có liên quan đến những quyền cơ bản của công dân.

Vấn đề này được các vị ĐBQH bàn luận sôi nổi, kết quả cho đến nay là tuyệt đại đa số ý kiến các ĐBQH, đa số ý kiến của các cơ quan của Quốc hội đều nhất trí cao việc giao cho TAND xem xét quyết định. Đồng thời giao Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành văn bản quy định về trình tự,thủ tục của Tòa án khi thực hiện việc này. Chúng tôi cho rằng, đây là vấn đề lớn tích cực về nhiều mặt tuy nhiên vấn đề này còn phải chờ Quốc hội xem xét quyết định tại kỳ họp thứ 3 tới đây ( tháng 5/2012). Do đó, đối với “người chưa thành niên” bị áp dụng 2 biện pháp xử lý hành chính ( giáo dục tại Xã, phường, thị trấn và đưa vào trường giáo dưỡng) cũng do TA quyết định.

Thứ ba.  Về vấn đề bỏ quy định đưa đối tượng là người bán dâm vào cơ sở chữa bệnh

Trong quá trình xây dựng dự thảo Luật XLVPHC có hai loại ý kiến về việc bỏ quy định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh đối với người bán dâm:

Loại ý kiến thứ nhất cho rằng, cần tiếp tục duy trì biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh đối với người bán dâm như quy định hiện hành, nếu bỏ quy định đối tượng bị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh là người bán dâm thì sẽ có ảnh hưởng nhất định đến hiệu quả của công tác đấu tranh phòng, chống tệ nạn mại dâm hiện nay;

Ý kiến khác đề nghị bỏ quy định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh đối với người bán dâm vì các lý do sau: Xử lý như vậy là quá nghiêm khắc đối với người có hành vi bán dâm, buộc họ cách ly khỏi cộng đồng trong thời gian nhất định thực chất là hạn chế quyền tự do của họ nhiều trường hợp không phù hợp với pháp luật quốc tế, và chỉ xử lý người bán dâm mà không xử lý như vậy với người mua dâmlà không công bằng. Mặt khác, việc bắt buộc chưa bệnh với họ không có hiệu quả “tình trạng bắt cóc bỏ đĩa”. Hơn nữa cần phải coi người bán dâm là nạn nhân của tệ nạn, cần có biện pháp khác nhất là giải pháp tạo công ăn việc làm cho đa số người vi phạm.

Cho đến nay đa số ý kiến các vị ĐBQH và cơ quan của Quốc hội đều nhất trí với đề nghị của Chính phủ là bỏ quy định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh đối với người bán dâm. Theo đó đối tượng bán dâm là “người chưa thành niên” cũng không phải áp dụng biện pháp này. Họ khi vi phạm họ chỉ bị phạt tiền. Ngoài ra, Chính phủ có quy định biện pháp bắt buộc hám hoặc chưa bệnh cho người bán dâm nhưng biện pháp này không phù hợp, không khả thi và không công bằng xã hội nên đã bỏ biện pháp này.

          Ngoài ra chúng tôi thấy rằng, về các quy định biện pháp xử lý hành chính  trong dự thảo Luật có nhiều nội dung cần được cân nhắc. Bởi vì so với Pháp lệnh XLVPHC thì trong dự thảo Luật có nhiều điều quy định về các biện pháp xử lý hành chính và các vấn đề liên quan. Chúng tôi cho rằng trong luật này chỉ quy định về nội dung còn các quy định về thủ tục, trình tự, thành phần việc lập hồ sơ, thời hạn xem xét và những quy định khác thuộc về pháp luật Tố tụng đã giao cho Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định do đó những nội dung thủ tục, trình tự không cần quy định trong Luật XLVPHC. Hơn nữa cũng cần cân nhắc quy định trình tự thủ tục áp dụng các biện pháp xử lý hành chính là quá chặt chẽ, rườm rà, không cần thiết; vì: xét về tính chất, mức độ thì vi phạm hành chính không gây nguy hiểm cho xã hội bằng phạm tội hình sự, thể hiện về biện pháp xử lý hành chính chỉ buộc người vi phạm cách ly khỏi cộng đồng từ 6 đến 24 tháng (trong khi người phạm tội có mức hình phạt cao nhất là tù chung thân, tử hình) trong khi đó các quy định về trình tự thu thập,lập hồ sơ, chuyển cấp có thẩm quyền xem xét quyết định chuyển sang TAND xem xét áp dụng quá nhiêu khê, rườm rà.

 

Về bố cục của dự thảo Luật XLVPHC.

Dự thảo Luật có 6 phần với 150 điều. Trong đó các quy định đối với “người chưa thành niên” vi phạm được quy định rải rác ở các phần ( như khoản 4 Điều 2, Điều 6, Điều 7…) và có 1phần là Phần thứ Năm quy định riêng đối với “người chưa thành niên” vi phạm (gồm 2 chương 9 điều, Chương 1 quy định chung về xử lý hành chính đối với “người chưa thành niên” gồm 5 điều, Chương 2 Các biện pháp thay thế xử lý  vi phạm hành chính đối với “người chưa thành niên” gồm 4 điều).

Chúng tôi cho rằng bố cục trong dự thảo Luật là không phù hợp,

Thứ nhất nội dung của Chương 1 phần thứ Năm hầu như không có gì mới chủ yếu lặp lại những vấn đề trong các điều khác của dự thảo Luật: như về mục đích,  nguyên tắc. Chương 2 có 4 Điều dự kiến bỏ đi 1 Điều thì còn lại 3 điều mà nội dung các đièu này chỉ là các biện pháp thay thế, không phải là hình thức xử phạt.

Thứ 2 Việc quy định cả 1 phần đối với “người chưa thành niên” vi phạm về nội dung hông có nhiều vấn đề mói nhưng về hình thức thể hiện là 1 phần lớn sẽ làm nhiều người lầm tưởng tình hình vi phạm của “người chưa thành niên” ở nước ta vấn đề rất lớn, sẽ dẫn đến hiểu sai tình hình này.

Thứ ba so với Bộ luật hình sự thì phải hẳng định 1 vấn đề vi phạm hành chính thì tính chất không thể gây nguy hiểm cho xã hội bằng tội phạm trong Bộ luật hình sự. Trong khi Bộ luật hình sự chỉ có 1 Chương quy định chính sách đối với “người chưa thành niên” phạm tội. Do đó chúng tôi đề nghị cân nhắc việc quy định như trong dự thảo Luật mà chỉ cần quy định thành một chương hoạc 1 mục trong Phần thứ nhất là phù hợp.

Về bố cục của phần thứ Năm cũng như bố cục của cả dự thảo Luật XLVPHC quy định không phù hợp với cách thức quy định của hệ thống pháp luật, chẳng hạn bố cục của các Bộ luật hình sự, Tố tụng hình sự,Dân sự, Tố tụng dân sự… thì bố cục quy định thống nhất Bộ luật, Phần, Chương, Mục, Điều; các Bộ luật này quy định các chương từ thấp đến cao xuyên suốt Bộ luật mà không quy định thứ tự các Chương trong từng Phần. Do đó đề nghị cân nhắc.

Về thời hiệu đối với “người chưa thành niên” cũng cần phải tính đến việc khi người “người chưa thành niên” vi phạm theo chúng tôi cần quy định thời hiệu để xử lý cũng ngắn chỉ khoản độ 3 tháng sau khi họ vi phạm mới bị phát hiện nếu họ đã nhận ra sai lầm, có tiến bộ, không có vi phạm mới thì không nên xử lý áp dụng biện pháp xử lý hành chính nhất là biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng. Cũng như vậy trường hợp sau khi có quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính mà không thi hành vì lý do nào đó mà sau 6 tháng không thì hành nếu “người chưa thành niên” có tiến bộ rõ ràng hoặc đi địa phương khác thì cũng không nên áp dụng bất cứ biện pháp nào khác.

Ngoài ra phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật cũng cần cân nhắc về phạm vi điều chỉnh trong Luật điều chỉnh cả 2 lĩnh vực là xử phạt vi phạm hành chính và biện pháp xử lý hành chính vì 2 lĩnh vực này khác nhau về những vấn đề cơ bản như các vấn đề  về chủ thể, tính chất, biện pháp xử lý, thẩm quyền, hậu quả pháp lý. Ngay đối với người vi phạm bị xử phạt đồng thời cũng bị xử lý về tài sản…Đồng thời cần có nghị quyết thi hành khi Luật được thông qua vì có nhiều chính sách lớn đã thay đổi đối với mọi người nói chung, trong đó có cả đối với “người chưa thành niên” nói riêng, Chẳng hạn đối với trường điểmáp dụng biện pháp xử phạt năng hơn pháp luật hiện hành hoặc bỏ biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh đối với người bán dâm…

 

Trên đây là một số ý kiến về các quy định đối với người chưa thành niên vi phạm hành chính tại dự thảo Luật xử lý vi phạm hành chính. Xin cảm ơn sự lắng nghe của các quý vị đại biểu./.

 

 

Ý kiến hay: 2

Ý kiến bài viết
THƯ VIỆN QUỐC HỘI - VĂN PHÒNG QUỐC HỘI
Địa chỉ: 22 Hùng Vương, Ba Đình, Hà Nội     Điện thoại: 080.46019     Fax: 080. 48278  
Email:
thuvienquochoi@qh.gov.vn | thuvienquochoi@gmail.com