Chủ nhật, ngày 23/11/2014login
  • Lĩnh vực: Pháp luật
  • Cơ quan trình dự thảo: Chính phủ
  • Cơ quan chủ trì soạn thảo: Bộ Tư pháp
  • Ủy ban thẩm tra: Ủy ban Pháp luật
  • Thảo luận tại: Kỳ họp thứ 2 - Khóa XIII
  • Thông qua tại: Kỳ họp thứ 3 - Khóa XIII
  • Trạng thái: Đã thông qua

Phạm vi điều chỉnh

Luật này quy định về xử lý vi phạm hành chính, bao gồm xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng các biện pháp xử lý hành chính

Tóm tắt dự thảo

1          TỔNG QUAN VỀ DỰ THẢO LUẬT

Dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính[1] do Bộ Tư pháp chủ trì soạn thảo, Ủy ban Pháp luật chủ trì thẩm tra. Dự thảo đã được Chính phủ trình Quốc hội khóa XIII thảo luận cho ý kiến tại kỳ họp thứ 2 (tháng 11/2011) và dự kiến sẽ được tiến hành biểu quyết thông qua tại kỳ họp thứ 3 (tháng 5/2012).

Trước khi xây dựng dự án Luật xử lý vi phạm hành chính, Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính (Pháp lệnh XLVPHC) đã được ban hành đầu tiên vào năm 1989 và từng bước được hoàn thiện qua 3 lần sửa đổi, bổ sung vào các năm 1995, 2002, 2008. Mặc dù Pháp lệnh XLVPHC năm 1989 trải qua không ít lần được sửa đổi, bổ sung song vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập trước những đòi hỏi, thách thức của hoạt động quản lý nhà nước trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Ở tầm Pháp lệnh, các quy định sửa đổi, bổ sung cũng chỉ mang tính giải pháp tình thế, chưa thể xác lập những quy định pháp luật với tầm nhìn chiến lược cho một giai đoạn phát triển mới.

Trong bối cảnh đó, dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính đã chính thức được đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội nhiệm kỳ khóa XII.

Dự án Luật đã được Chính phủ trình Quốc hội khóa XIII thảo luận cho ý kiến tại kỳ họp thứ 2 (tháng 11/2011)và được thảo luận tại các phiên họp lần thứ 5 và lần thứ 7 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa 13. Trải qua nhiều lần chỉnh sửa, tiếp thu Dự thảo Luật hiện gồm 6 phần, 146 điều quy định về xử lý vi phạm hành chính, bao gồm xử phạt vi phạm hành chính và các biện pháp xử lý hành chính.

Bảng 1: Thông tin tổng quan về dự thảo

Cơ quan trình:

Chính phủ

Cơ quan chủ trì soạn thảo:

Bộ Tư pháp

Cơ quan chủ trì thẩm tra:

Ủy ban Pháp luật

Thời gian dự kiến thảo luận tại Hội trường:

30/05/2012

Biểu quyết thông qua:

20/06/2012

2          MỤC ĐÍCH CỦA VIỆC BAN HÀNH LUẬT

Mục đích của việc ban hành Luật xử lý vi phạm hành chính là nhằm:

(i) Xây dựng một đạo luật quy định đầy đủ, toàn diện các vấn đề về xử lý vi phạm hành chính.

Một trong những mục tiêu cơ bản mà dự thảo Luật hướng đến là nhằm xây dựng một đạo luật quy định đầy đủ, toàn diện các vấn đề về xử lý vi phạm hành chính, khắc phục tình trạng thiếu thống nhất và chồng chéo giữa các quy định chung và các quy định của các luật chuyên ngành cùng với nhiều nghị định xử phạt vi phạm hành chính được đã ban hành.

(ii) Tăng cường tính công khai, minh bạch và bảo đảm dân chủ trong trình tự, thủ tục xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng biện pháp xử lý hành chính

Dự thảo Luật cũng hướng đến mục tiêu tăng cường tính công khai, minh bạch và bảo đảm dân chủ trong trình tự, thủ tục xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng biện pháp xử lý hành chính; Thông qua đó tăng hiệu lực và hiệu quả của các hình thức xử lý vi phạm hành chính để cùng với pháp luật hình sự góp phần tích cực vào việc giữ gìn trật tự, kỷ cương quản lý hành chính của đất nước, an ninh, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, đấu tranh phòng, chống có hiệu quả đối với vi phạm hành chính, tội phạm trong thời kỳ mới.

3          MỘT SỐ NỘI DUNG CHÍNH CỦA DỰ THẢO LUẬT

3.1       Các hình thức xử phạt vi phạm hành chính

§        Vấn đề

- Các hình thức xử phạt theo quy định hiện hành là còn thiếu và chưa đa dạng so với các loại hành vi vi phạm, điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của người vi phạm. Pháp luật hiện hành quy định 5 hình thức xử phạt vi phạm hành chính gồm: (i) cảnh cáo, (ii) phạt tiền (là các hình thức xử phạt chính); (iii) tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề; (iv) tịch thu tang vật, phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính (là các hình thức xử phạt bổ sung; (v) trục xuất (hình thức xử phạt chính hoặc hình thức xử phạt bổ sung trong từng trường hợp cụ thể).

- Chế tài hành chính vẫn chưa đủ tính răn đe nên trên thực tế các đối tượng cố tình vi phạm để đạt được các mục đích lớn hơn, đặc biệt là các tổ chức kinh tế trong hoạt động kinh doanh. Hình thức phạt tiền đối với một số hành vi có mức phạt thấp nhất không khả thi. Các mức xử phạt tuy được áp dụng thống nhất trong toàn quốc nhưng do sự phát triển xã hội ở các địa phương chênh lệch nên việc áp dụng đối với các đối tượng cụ thể ở một số nơi rất khó thi hành

§        Các giải pháp cụ thể

Để giải quyết các vấn đề nêu trên, Dự thảo đã đặt ra các giải pháp cụ thể như sau:

- Bổ sung một số hình thức xử phạt mới như: đình chỉ có thời hạn hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ, buộc học tập các quy định của pháp luật có liên quan đến hành vi vi phạm, bắt buộc chữa bệnh và một số biện pháp khắc phục hậu quả do vi phạm hành chính gây ra (buộc cải chính thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn; buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên hàng hoá, phương tiện, vật phẩm; buộc thu hồi sản phẩm, hàng hóa không bảo đảm chất lượng; buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm).

- Tăng mức phạt tiền trong xử phạt vi phạm hành chính so với trước đây. Cụ thể là từ 50 nghìn đồng (50.000 đồng) đến 1 tỷ đồng (1.000.000.000 đồng) đối với cá nhân, và đến 2 tỷ đồng (2.000.000.000 đồng) đối với tổ chức.

Đối với những hành vi vi phạm hành chính do cá nhân thực hiện thì mức phạt tiền tối đa phải dưới mức tối thiểu của phạt tiền là hình phạt chính đối với loại hành vi phạm tội tương ứng được quy định trong Bộ luật Hình sự.

Hộp 1: Quy định về hình phạt tiền trong Bộ luật Hình sự

- Trong Bộ luật hình sự hiện hành, số lượng điều luật có quy định hình phạt tiền là hình phạt chính chiếm 69/263 điều. Với tư cách là hình phạt bổ sung, hình phạt tiền được quy định ở 102/263 điều.

- Mức phạt tiền cao nhất theo quy định của Bộ luật hình sự có thể đến mức 3 tỷ đồng (Đối với tội trốn thuế - Điều 161).

- Đối với khu vực nội thành của thành phố trực thuộc trung ương, Chính phủ có thể quy định mức phạt tiền cao hơn không quá 2 (hai) lần mức phạt chung áp dụng đối với cùng hành vi vi phạm về: (i) giao thông, (ii) môi trường và (iii) trật tự quản lý đô thị nhưng không vượt quá mức phạt tiền tối đa trong từng lĩnh vực tương ứng được quy định tại Điều 24 của dự thảo Luật.

Bảng 2: Mức phạt tối đa trong các lĩnh vực theo quy định tại Điều 24, Dự thảo luật

Lĩnh vực

Mức phạt
tối đa (đồng)

An ninh, trật tự, an toàn xã hội

An ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội, bạo lực gia đình

50.000.000

Phòng cháy, chữa cháy

100.000.000

Quốc phòng, an ninh quốc gia

Quốc phòng, cơ yếu; quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia

100.000.000

Quản lý các vùng biển và thềm lục địa

2.000.000.000

Tư pháp

Hành chính tư pháp

50.000.000

Thi hành án dân sự

100.000.000

Bổ trợ tư pháp; phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã

00.000.000

Y tế, sức khỏe

Dân số

50.000.000

Khám bệnh, chữa bệnh; bảo hiểm y tế; y tế dự phòng, môi trường y tế và phòng, chống HIV/AIDS; mỹ phẩm và trang thiết bị y tế:

100.000.000

Quản lý dược; an toàn thực phẩm

200.000.000

Văn hóa, giáo dục, thể thao, du lịch

Giáo dục; văn hóa, thể thao, du lịch

100.000.000

Quyền tác giả và quyền liên quan

200.000.000

Quảng cáo; đặt cược và trò chơi có thưởng

200.000.000

Khoa học, công nghệ

Quản lý khoa học, công nghệ; chuyển giao công nghệ; tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng sản phẩm hàng hóa; an toàn sinh học

100.000.000

Sở hữu công nghiệp

250.000.000

Quản lý hạt nhân và chất phóng xạ, năng lượng nguyên tử

1.000.000.000

Lao động - xã hội

Hôn nhân gia đình; bình đẳng giới

30.000.000 

 Bảo vệ, chăm sóc trẻ em

50.000.000

Lao động; dạy nghề; bảo hiểm xã hội; bảo trợ, cứu trợ xã hội

100.000.000

Quản lý người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng

200.000.000

Giao thông

Giao thông đường bộ; giao thông đường sắt; giao thông đường thủy nội địa

100.000.000

 

Giao thông hàng hải; giao thông hàng không dân dụng; quản lý và bảo vệ các công trình giao thông

200.000.000

Thông tin và truyền thông

Chữ ký số

50.000.000

Công nghệ thông tin; viễn thông; tần số vô tuyến điện; bưu chính; báo chí, xuất bản

100.000.000

Nông, lâm, ngư nghiệp

Quản lý công trình thuỷ lợi; đê điều; phòng chống lụt, bão; bảo vệ và kiểm dịch thực vật; quản lý và bảo tồn nguồn gen, sản xuất, kinh doanh giống vật nuôi, cây trồng; sản xuất, kinh doanh thức ăn chăn nuôi, phân bón; bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản, hải sản; thú y

100.000.000

Quản lý rừng, lâm sản

2.000.000.000

Thương mại

Sản xuất, buôn bán hàng hóa; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

200.000.000

Buôn lậu, gian lận thương mại

400.000.000

Tài chính, ngân hàng

Hải quan; kế toán; kiểm toán độc lập; phí, lệ phí; quản lý tài sản công, hóa đơn; dự trữ quốc gia

100.000.000

Thủ tục thuế

200.000.000

Kinh doanh xổ số, kinh doanh bảo hiểm; thực hành tiết kiệm chống lãng phí

 200.000.000

Quản lý giá

300.000.000

Tiền tệ và ngân hàng, tín dụng; chứng khoán và thị trường chứng khoán

2.000.000.000

Công nghiệp

Điện lực, hóa chất

100.000.000

Quản lý vật liệu nổ

200.000.000

Xây dựng và quản lý đô thị

Quản lý đô thị (quản lý cây xanh đô thị; trật tự vệ sinh đô thị)

50.000.000

Kinh doanh bất động sản, khai thác, sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng; quản lý công trình hạ tầng kỹ thuật, quản lý, phát triển nhà và công sở

200.000.000

Xây dựng

1.000.000.000

Tài nguyên và môi trường

Khí tượng thủy văn; đo đạc bản đồ

100.000.000

Thăm dò, khai thác, sử dụng nguồn tài nguyên nước

300.000.000

Dầu khí và các loại khoáng sản khác; bảo vệ môi trường, đất đai

2.000.000.000

Kế hoạch đầu tư

Thống kê; đăng ký kinh doanh

100.000.000

Đấu thầu; đầu tư

200.000.000

Lưu trữ; tôn giáo; thi đua khen thưởng

 

30.000.000

3.2       Về thẩm quyền xử phạt

§        Vấn đề

- Thẩm quyền xử phạt chưa linh hoạt, chưa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước. Việc quy định không linh hoạt thẩm quyền xử phạt của các chức danh đã dẫn đến tình trạng một số văn bản quy phạm pháp luật ban hành sau Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính đã mở rộng thẩm quyền xử phạt của một số đối tượng (ví dụ như các Luật chứng khoán, Luật quản lý thuế,  Luật người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng… quy định thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính chưa thống nhất với Pháp lệnh).

- Mức thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của các chức danh cấp cơ sở còn thấp nên có tình trạng dồn việc xử phạt lên cấp trên;

§        Các giải pháp cụ thể

- Khác với Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính, dự thảo Luật không quy định thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính theo một mức phạt tiền cố định đối với mỗi chức danh xử phạt, mà quy định theo tỷ lệ phần trăm (%) so với các mức phạt tối đa được quy định tại Điều 24 của dự thảo Luật, đồng thời có khống chế mức trần.

- Bên cạnh đó, dự thảo Luật điều chỉnh lại việc phân cấp thẩm quyền xử phạt theo hướng tăng thẩm quyền xử phạt cho cơ sở, là cấp trực tiếp phát hiện, thụ lý phần lớn các vụ việc vi phạm hành chính, nhằm góp phần nâng cao tính kịp thời và hiệu quả của việc xử phạt vi phạm hành chính, giảm tình trạng dồn việc xử phạt lên cấp trên.

- Đồng thời dự thảo Luật cũng quy định cơ chế xử lý thẩm quyền phạt tiền trong trường hợp có sự biến động về giá, cũng như thay đổi tên gọi của chức danh có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính, nhằm bảo đảm tính linh hoạt trong việc áp dụng quy định về thẩm quyền xử phạt tiền.

3.3       Về thủ tục xử phạt vi phạm hành chính

§        Vấn đề

- Thực tế thi hành Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính hiện hành cho thấy khi tổ chức, cá nhân bị xử phạt họ thường thụ động, không biết rõ về quy trình xử phạt, về mức phạt, thẩm quyền xử phạt… do chưa được tham gia vào quá trình xử phạt. Điều đó dẫn đến tình trạng khiếu nại, khiếu kiện của tổ chức, cá nhân bị xử phạt khá cao trong thời gian vừa qua.

 

Bảng 3: Tỷ lệ đối tượng yêu cầu được giải thích về hành vi vi phạm[2]

Nội dung

Số lượng

Tỷ lệ

Đối tượng yêu cầu được giải thích về hành vi vi phạm

307

56,8%

Không yêu cầu

233

43,2%

§        Các giải pháp cụ thể

- Dự thảo luật ghi nhận quyền giải trình của đối tượng bị xử phạt trong quá trình xem xét vi phạm hành chính. Theo đó đối tượng bị xử phạt có quyền tham gia và giải trình trực tiếp hoặc bằng văn bản trong trường hợp có thể bị áp dụng hình thức phạt tiền với mức tiền phạt tương đối lớn (trên 30.000.000 đồng) hoặc vi phạm có thể bị áp dụng hình thức tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, đình chỉ có thời hạn hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ.

3.4       Thủ tục áp dụng các biện pháp xử lý hành chính

§        Vấn đề

- Các biện pháp xử lý hành chính như giáo dục tại xã, phường, thị trấn; đưa vào trường giáo dưỡng; đưa vào cơ sở chữa bệnh; đưa vào cơ sở giáo dục khi được thực hiện thực chất đã phần nào tước/hạn chế quyền tự do của đối tượng vi phạm, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền con người, quyền tự do của cá nhân được pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia tôn trọng và bảo vệ, đặc biệt là các quyền của phụ nữ và trẻ em.

- Quy trình xem xét quyết định áp dụng các biện pháp theo quy định của Pháp lệnh xử lý vi phạm hiện hành là quy trình khép kín trong nội bộ cơ quan hành chính, còn mang nặng tính chủ quan, có tính áp đặt đối với đối tượng có hành vi vi phạm pháp luật, chưa thực sự bảo đảm công khai, minh bạch.

§        Các giải pháp cụ thể

- Hạn chế việc cách ly người chưa thành niên ra khỏi môi trường gia đình và xã hội bằng cách thu hẹp đối tượng áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng này. Theo đó, chỉ áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng đối với người từ đủ 12 tuổi đến dưới 14 tuổi thực hiện hành vi có dấu hiệu của một tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý quy định tại Bộ luật Hình sự (Điều 94, Điều 95).

Hộp 2: Quyền được sống cùng bố mẹ của trẻ em[3]

“Các quốc gia thành viên phải bảo đảm rằng trẻ em không bị cách ly cha mẹ trái với ý muốn của họ, trừ khi những nhà chức trách có thẩm quyền chịu sự xem xét của Tòa án quyết định là theo luật pháp và các thủ tục áp dụng thì việc cách ly như thế là cần thiết vì lợi ích tốt nhất của trẻ em”

- Thu hẹp phạm vi đối tượng áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh theo hướng bỏ việc áp dụng biện pháp này đối với người bán dâm. Biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh chỉ áp dụng đối với người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn mà vẫn còn nghiện hoặc chưa bị áp dụng biện pháp này nhưng không có nơi cư trú ổn định (Điều 99).

- Tòa án nhân dân cấp huyện quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính trên cơ sở đề nghị của Ủy ban nhân dân cấp xã (đối với biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn; ); đề nghị của Ủy ban nhân dân cấp huyện (đối với biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng, biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục và biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh) (từ Điều 100 đến Điều 107).

Hộp 3: Quyền được xét xử công bằng[4]

Mọi người đều bình đẳng trước các tòa án và cơ quan tài phán. Mọi người đều có quyền được xét xử công bằng và công khai bởi một tòa án độc lập và khách quan để xác định quyền và nghĩa vụ cũng như về bất cứ sự buộc tội đối với mình.

 



[1] Dự thảo Luật xử lý vi phạm hành chính được sử dụng trong bản tổng hợp là Dự thảo Luật trình Uỷ ban thường vụ Quốc hội cho ý kiến tại Phiên họp thứ 7 (tháng 4 -2012).

[2]. Nguồn: Báo cáo khảo sát để đánh giá thực thi pháp luật Việt Nam về xử lý vi phạm hành chính trong đời sống xã hội theo Dự án VIE/02/015 của InvestConsult Group năm 2006.

[3]. Trích Điều 9, Công ước của Liên hiệp quốc về quyền trẻ em.

[4] Trích Điều 10, Tuyên ngôn thế giới về quyền con người và Điều 14 Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị.

Kết quả biểu quyết của đại biểu quốc hội tại hội trường
THƯ VIỆN QUỐC HỘI - VĂN PHÒNG QUỐC HỘI
Địa chỉ: 22 Hùng Vương, Ba Đình, Hà Nội     Điện thoại: 080.46019     Fax: 080. 48278  
Email:
thuvienquochoi@qh.gov.vn | thuvienquochoi@gmail.com